Οι δύο "Παΐσιοι" και η ένωση των διεστώτων κατά του Χριστού

Aς το παραδεχτούμε. Θα είναι το καλύτερο μνημόσυνο στην μνήμη του μακαριστού αγίου γέροντα και μια καινή πράξη ειλικρίνειας, που θα μας αποφορτίσει από ψευδαισθήσεις και ιδεοληψίες:

Υπάρχουν δυό "Παΐσιοι".

Ο ένας Παΐσιος είναι ο αληθινός δούλος του Θεού. Ο άγιος Γέροντας πού καθοδήγησε και διαφώτισε και ανάπαυσε ψυχικά τους έλληνες των εσχάτων χρόνων με τις προσευχές και τις νουθεσίες του.Εκεί πού βρήκε παράκληση και ύδωρ ζων αλλόμενον εις ζωήν αιώνιον κάθε πονεμένος και προβληματισμένος άνθρωπος, οποιασδήποτε τάξης, φυλής και θρησκεύματος. Ο ασκητής Παΐσιος πού συμφιλιώθηκε με τον Θεό και την κτίση και συνομιλούσε με τους Αγίους του Παραδείσου και τους αμαρτωλούς τούτης δώ της ζωής. Αυτός που απέπτη εις ουρανούς ως αξία τρυγών φιλερημος και τετελειωμένο πνεύμα για να μεσιτεύει αιώνια για όλους μας, εδώ κάτω στην βιοτική παλαίστρα, βλάσφημους και καθαρούς, "εχθρούς" άμα και φίλους.Αυτός μας άφησε παρακαταθήκες αββάδικες με οσμή Χριστού και αγίου Πνεύματος.

Υπάρχει και ο " Παΐσιος" πού όμως είναι κατασκεύασμα των καθε λογής φαντασιόπληκτων και επιτηδείων, χριστιανών και παραχριστιανών. Ο "Παΐσιος" των "καλών μαθητών" "πατριωτών" με τις δήθεν προφητείες και διδασκαλίες πού εφαρμόζουν στα μεγάλα και τα ταπεινά της ελλαδικής καθημερινότητας. Αυτός πού προείπε σαν άλλος Αγαθάγγελος το πάρσιμο της Πόλης, δήλωσε την εύνοια του για το "ξανθόν γένος" και την απαρέσκεια του για την κατώτατη "γύφτικη φυλη των γειτόνων", άφησε διδασκαλίες πού θυμίζουν Άπω Ανατολή,αυτός που εμφανίζεται σε επιλεγμένους επιλεκτικά ανθρώπους για να τους ενημερώσει για τις τρέχουσες πολιτικές εξελίξεις και πολεμικές συρράξεις. Ο "Παΐσιος" πού έγινε προμετωπίδα και φτηνό ρομάντσο σε εφημερίδες συγκεκριμμένων χρωματισμών, άσχετες με την ορθοδοξία και το πνεύμα της πριν 20 χρόνια, γιατι εν καιρώ κρίσης "πουλούσε" σαν ζεστό ψωμί.

Ο "Παΐσιος" ενός ετερόκλητου πλήθους, δάσκαλων αποκρυφιστικών τεχνών, νεοναζιστικών ομάδων και σεχτών,χριστιανών πού αντικατέστησαν και την μυστηριακή ζωή ακόμα με την εσχατολογική προφητολογεία, τηλεβιβλιοπωλών με κρυφοπαγανιστικές πεποιθήσεις και άλλων ασχέτων με το ορθόδοξο πνεύμα.Ακόμα και άνθρωποι της Εκκλησίας, ρασοφόροι και μη, εκμεταλλεύτηκαν τον Γέροντα και την πλατειά ανταπόκριση του επί του ποιμνίου εύκολα, γιατί οι έλληνες έχασαν κάθε ελπίδα και στράφηκαν σε "πνευματικότερες" αναζητήσεις και ανέξοδες λύσεις εξ'ουρανού.

Το "ο Παΐσιος είπε" και "ο Παΐσιος προείπε" είναι στις καθημερινές συζητήσεις νεοχριστιανών μας, πού δεν ξέρουν τί θα πεί Αγία Κοινωνία ή Εξομολόγηση, ξέρουν όμως με κάθε λεπτομέρεια το τί είπε ή το τί αποδίδουν στον Γέροντα ότι είπε την τάδε χρονολογία για το τάδε ποιμαντικό, κοινωνικό, εκκλησιαστικό ή εθνικό θέμα. Και είναι αξιοσημείωτο και απορίας άξιον το πότε πρόλαβε ο σεμνός ασκητής της ησυχίας να τα πεί όλα αυτά μαζεμένα και πόση αξία και υπεροχή λαμβάνουν ανάμεσα στον κοινωνικό τους θρησκευτικό κύκλο οι διασώσαντες ή "διασώσαντες" τα λόγια του!

Τα δε blogs και οι ιστοσελίδες πού αναπαράγουν τα σχετικά γνώρισαν υψηλή επισκεψιμότητα και αναρωτόμαστε αν έχουν καταλάβει πώς με την ορθοδοξία επάντρεψαν την πλάνη και πόση είναι η ευθύνη τους για το φαινόμενο.Και μιλάμε για σελίδες ορθοδόξων χριστιανών με τις καλύτερες προθέσεις. Αφήνουμε έξω τις πολιτικολογούσες και των αλλοτρίων συμφερόντων ιστοσελίδες, πού ούτως ή άλλως ποτέ δεν μας ενδιέφεραν.

Όχι! Δεν αμφισβητώ το προφητικό χάρισμα ενός αγίου. Μόνο ένας μίζερος ορθολογιστής θα το απέρριπτε για δικούς του λόγους. Το χάρισμα της προφητείας ως πρόβλεψης γεγονότων μακρυνών ή κοντινών είναι κοινό στην Γραφή και τα Συναξάρια. Δεν είναι κάτι το εντυπωσιακό ή μεγάλο και άλλοτε προέρχεται από το άγιο Πνεύμα , άλλοτε πάλι όχι. Για την ορθοδοξία το θαύμα δεν είναι τέχνασμα ή εντύπωση ή κατι το πολύ σπουδαίο σε σχέση με την ανώτατη αρετή και την κατάσταση της αγάπης πού φτάνουν οι λίγοι , είναι σημείο. Ίσως ο Γέροντας είχε το χάρισμα από τον Θεό να προλέγει, αλλά αυτό που πρόεχει είναι πώς ήταν ευλογημένος από τον Θεό να αγαπά. Και αυτό έχει κύρια σημασία. Δεν έχω όμως κανένα πρόβλημα να αμφισβητήσω την πατρότητα πολλών προφητειών πού "διασώθηκαν" σε βιβλία πάντα τρίτων για ποικίλλους λόγους και είναι αυτά που εντυπωσιάζουν αποκλειστικά τους αδύναμους στην πίστη. Σίγουρα γύρω από το ιερό πρόσωπο στήθηκε μια βιομηχανία. Οι προθέσεις δεν παίζουν καθόλου ρόλο. Επίσης, ας μην ξεχνάμε πώς κανένας άγιος δεν είναι αλάθητος ή αυθεντία. Κάποτε ο παρακλητικός λόγος προς τρίτους ή οι προσωπικές επιθυμίες μας μπορούν να παρεξηγηθούν ως προφητεία και μία προφητεία να προσαρμοστεί σε χίλιες περιπτώσεις. Είναι ταπεινή η διάνοια και η επιθυμία του ανθρώπου.Όταν μάλιστα δεν έχει υγιή σχέση με την Εκκλησία.

Με αυτά τα τελευταία δεν θέλουμε να αμνηστεύσουμε την αισχρή διάθεση των τάχα σατιριστών του αγίου, επειδή κάποιοι από μας τρελάθηκαν και "καβάλησαν το καλάμι". Την προσβολή μνήμης νεκρού δεν την αμνηστεύει τίποτα και επιμένουμε στο δαιμονοκίνητο του θέματος . Δεν έχουν στόχο οι ανοησίες τον Παΐσιο ή τους οπαδούς του Παΐσιου , αλλ'αυτή την Εκκλησία. Τα άλλα είναι νομικά κόλπα για την διάσωση ενός πανικοβλημένου νεαρού με καθόλου χιούμορ , πού νιώθει ξαφνικά ο ήρωας της ημέρας και αυτή την ψευδαίσθηση την τρέφουν άνθρωποι με ελάχιστο έως μηδαμινό ήθος.

Άνθρωποι πού επικαλούντο ένα διαφορετικό ανθρωπιστικό -ας το πούμε έτσι - τρόπο ζωής και κοσμοθεωρίας συνεργάζονται με το κατεστημένο και τον αντιχριστιανικό φονταμενταλισμό για να υποστηρίξουν το δικαίωμα στην βλασφημία. Ειναι πλέον προφανές πώς εδώ έχουμε να κάνουμε με έναν αντεκκλησιαστικό πόλεμο και αυτό συνάγεται από το ότι δεν είχαν στόχο τους οπαδούς του Γέροντος Παϊσίου ή του "Παϊσίου" αλλά την απαξίωση της εκκλησιαστικής παρουσίας στα δημόσια πράγματα. Όταν παντρεύονται οι εθνικιστες παγανιστες με τους διεθνιστές αριστερους, όταν ενώνονται τα διεστώτα κατα κοινού στόχου είναι όλα ξεκάθαρα. Τουλάχιστον αποδεικνύεται πώς ο Χριστός πάντα ενώνει τα διεστώτα, τον ηρώδη με τον πιλάτο, έστω και με αυτόν τον εξ ευωνύμων τρόπο.

Αναρωτιέμαι, παρενθετικά, αν ζούσαν σήμερα οι υπεραριστεροί ποιητές Βάρναλης, Ρίτσος, ο γλυκύς Βρεττάκος και ο ευαίσθητος Λουντέμης πώς θα αντιμετώπιζαν το θεμα. Σίγουρα δεν θα επιδοκίμαζαν την βίαιη χυδαιότητα του Παστιτσίου, όπως κάνουν άλλοι "λογοτέχνες της αριστεράς", πολύ κατωτέρου πνευματικού επιπέδου από τους προαναφερθέντες. Πού πήγε το περιβόητο ήθος της Αριστεράς; Αναρωτιέμαι επίσης γιατί ενώ η βλασφημία τιμωρούνταν στην αρχαία Ελλάδα και μάλιστα με φρικτό θάνατο, οι νεοπαγανιστές-ημιμαθείς ως επί το πλείστον- είναι τόσο χαλαροί με το όλο θέμα και μιλούν για δημοκρατία Ελληνική. Μα η ελληνική δημοκρατία έδωσε στον Σωκράτη το κώνειο, γκρέμισε τον Αίσωπο από τις Φαιδριάδες και κατηγόρησε τον Περικλή και τον Φειδία για την χάραξη των πορτραίτων τους, από τον δευτερο, στην ασπίδα της παλλάδας. Ήταν δε τόσο αυστηροί οι έλληνες στα θέματα βλασφημία και ύβρεως ώστε έφτασαν στο σημείο να τιμωρήσουν τους παραπάνω εκούσια, έχοντας ήδη την σχηματισμένη γνώμη πώς μάλλον διαπράττουν αδικία εναντίον τους.

Ζούμε σε μια εποχή δίχως ήθος. Μια εποχή που θεοποιείται και ειδωλοποιείται η κόπρος και η υποκρισία. Όχι δεν είμαι βέβαιος , φίλοι μου, πώς ο Γέροντας βλέπει κάπου από κει πάνω και χαμογελά για όλα αυτα, αν και ζει την μακαριότητα.

Πιστεύω ότι σε κάποιο σημείο, όχι τουλάχιστον σούπερ μαντικό όπως τον θέλουν οι βεβλαμμένοι στον νου,αλλά τουλάχιστον προφητικό, κάποια στιγμή στην ζωή του τα κατανόησε όλα πολύ καλά.

Συγχώρεσε την ανθρώπινη μικρότητα και ανοησία, απαρνήθηκε την ματαιότητα του κόσμου και έζησε αποκλειστικά για τον Χριστό.

Αληθώς ματαιότης τα ανθρώπινα....

Πηγή : ΙΕΡΕΑΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ

Ιδού το μέγα αδιευκρίνιστο ερώτημα… Που το πάει άραγε ο … Σαμαράς;

Αφήσαμε τα Ζάπεια και τις ΔΕΘ. Πάμε σε Καστελόριζο ΙΙ, Χρεωκοπία ΙΙ, Εξέγερση ΙΙ ή Επανάσταση Ι; Και αλληλοκατηγορείται με τον … Τσίπρα για το «Ευρώ» και το.. «ελικόπτερο», αλά Αργεντινή.

Στόχος της κυβέρνησης Η αλήθεια είναι ότι τo λόμπυ του Ευρώ γίνεται η θηλεία μας και η «αξιοπιστία» της Χώρας ο Καιάδας μας. Γι’ αυτό βούρ για τη Γενική Απεργία στις 26 Σεπτέμβρη με στόχο να πάει πολύ πιο μακριά, αλλά όχι με σέχτες… Για να δούμε συνοπτικά κάποια δεδομένα:

 ******

Ι) Συνέντευξη στην Washington Post: Αν δεν υπάρξει φως στο τούνελ, ανησυχώ για κοινωνική αναταραχή, λέει ο Αντ. Σαμαράς

[….Σε συνέντευξή του στην Washington Post, ο κ. Σαμαράς επισημαίνει [15-09-2012] ότι «η αποφασιστικότητά μας είναι δεδομένη»…

Μεταξύ άλλων, ο κ. Σαμαράς υπογραμμίζει ότι δεν θέλει η Ελλάδα να γίνει το αρνητικό παράδειγμα για τους άλλους, σημειώνοντας: «Πρέπει να εξασφαλίσουμε την παραμονή μας στην ευρωζώνη» και «πολλοί ηγέτες στο εξωτερικό συνειδητοποιούν τώρα ότι αυτό είναι το καλύτερο, όχι μόνο για την Ελλάδα, αλλά και για την Ευρώπη. Οι συνέπειες είναι άγνωστες ως προς το τι θα μπορούσε να συμβεί στην Ευρώπη αν η Ελλάδα έφευγε. Ποια θα ήταν η αντίδραση των αγορών»…

 «Χωρίς ρευστότητα, δεν μπορείς να δώσεις χρήματα σε μικρές, μεσαίες ή μεγάλες επιχειρήσεις μέσω των τραπεζών, και δεν μπορείς να επιτρέψεις στο σύστημα να αναπνεύσει. Και χρειαζόμαστε πολλές αναπνοές σ’ αυτό το σημείο»…

Ο κ. Σαμαράς ξεκαθαρίζει ότι «πρέπει να βεβαιωθούμε ότι τηρούμε όσα έχουμε υπογράψει, γιατί πιστεύουμε ότι αυτό που αποκαλούν Grexit (μια ελληνική έξοδος από την ευρωζώνη) δεν είναι μια επιλογή για μας, θα ήταν μια καταστροφή», προσθέτοντας ότι το 2013 η χώρα θα εισέλθει στο έκτο έτος της ύφεσης με ανεργία πάνω από το 22%, η οποία αυξάνεται, όπως σημειώνει.

Ο κ. Σαμαράς τονίζει επίσης ότι υπάρχουν πολλά προβλήματα στην κοινωνία και ότι «αν δεν υπάρξει φως στο τέλος του τούνελ, τότε, ναι, είμαι πολύ ανήσυχος»….]

*

Παρατήρηση 1^η από τΜτΒ: Άρα υπέγραψε τα πάντα για να τα τηρήσει και όχι να επαναδιαπραγματευτεί, Δεν παίζει με τις αγορές, αλλά με μας, τον ενδιαφέρει το Ευρώ για όσους θα το έχουν, αλλά φοβάται πολύ και τις «αγορές» που το έχουν, αλλά και  όσους δεν το έχουν ή τα χάνουν στην ελεγχόμενη κατηφόρα στο δήθεν πηγάδι της… ανάπτυξης με δουλοπάροικους…

******

ΙΙ) Νόμος – «σκούπα» για τα 11.9 δισ.: Σε ένα άρθρο θα φέρει η κυβέρνηση στη Βουλή όλο το πακέτο των μέτρων

{…Υπό τη μορφή ενός και μόνο άρθρου θα εισαχθεί προς συζήτηση και ψήφιση στη Βουλή το πακέτο των νέων μέτρων ύψους 11,9 δισ. ευρώ, προκειμένου να μην δοθεί στους κυβερνητικούς βουλευτές η δυνατότητα να επιλέξουν ποια μέτρα θα στηρίξουν και ποια όχι…. [15-09-2012]είναι τα μέτρα να έχουν ψηφιστεί έως τα τέλη Σεπτεμβρίου, ώστε η έκθεση της τρόικας να είναι έτοιμη μέσα στον πρώτο δεκαήμερο του Οκτωβρίου.]

*

Παρατήρηση 2^η από τΜτΒ:  Ο κάπως Πρωθυπουργός μας δεν φοβάται μόνο τρις αγορές και μας. Φοβάται ακόμα και τους βουλευτές τους δικούς του και της εσωτερικής Τρόϊκας. Στις 26 Σεπτέμβρη να τους σπρώξουμε στα άκρα. Έχουμε ήδη ρίξει τρεις κυβερνήσεις μέχρι τώρα. ΓΑΠ-Παπακωνσταντίνου, ΓΑΠ-Βενιζέλου, ΓΑΠ-Καραντζαφέρη-Σαμαρά-Παπαδήμου.  Να φύγει κι αυτή., μέχρι να πάμε στην … δική μας…

*****

ΙΙΙ) ΘΕΤΙΚΗ ΣΤΑΣΗ ΣΤΟ ΧΘΕΣΙΝΟ EUROGROUP: Στις 18 Οκτωβρίου οι αποφάσεις για επιμήκυνση και haircut – Της Ελευθερίας Αρλαπάνου [15-9-2012]

«Στη Σύνοδο Κορυφής των Ευρωπαίων ηγετών στις 18 – 19 Οκτωβρίου για μια συνολική λύση στο ελληνικό ζήτημα, με επίκεντρο την παράταση του χρόνου προσαρμογής, «δείχνει» το Eurogroup. Ανοικτά υπέρ της επιμήκυνσης του ελληνικού προγράμματος τάσσεται το ΔΝΤ, προτρέποντας εμμέσως και για γενναίες λύσεις όσον αφορά το ελληνικό χρέος, ενώ το Βερολίνο κρατά μεν σκληρή στάση για το πώς θα χρηματοδοτηθεί η παράταση, αποκλείοντας όμως σενάριο εξόδου της Ελλάδας από το ευρώ….

Με βασικές επιδιώξεις, την αποδέσμευση της δόσης των 31,5 δισ., τη χρονική παράταση του προγράμματος κατά δύο χρόνια στο πλαίσιο μίας συνολικής λύσης για ήπια αναδιάρθρωση του ελληνικού χρέους, ώστε η χώρα να εξέλθει πιο ομαλά από την ύφεση διατηρώντας την εσωτερική κοινωνική και πολιτική συνοχή, μετρά αντίστροφα ο χρόνος για κρίσιμες αποφάσεις στο δεύτερο δεκαπενθήμερο του Οκτωβρίου…. Η Ελλάδα έχει καταβάλει τεράστιες προσπάθειες και πρέπει να συνεχίσει σύμφωνα με την κ. Λαγκάρντ, η οποία χαρακτηρίζοντας πολύ υψηλούς τους στόχους που έχουν τεθεί για τη βιωσιμότητα του χρέους, σημείωσε πως υπάρχουν πολλοί τρόποι προσαρμογής και ο χρόνος είναι μόνο μία από τις επιλογές…

Ζ. Κ. Τρισέ: «Η έξοδος της Ελλάδας από το ευρώ είναι το χειρότερο δυνατό σενάριο όχι μόνο για τους Ελληνες, αλλά επίσης για την υπόλοιπη Ευρώπη και για όλο τον κόσμο», υποστήριξε ο Z. K. Tρισέ, μιλώντας στο CNBC. Προειδοποιεί πως η κρίση είναι η χειρότερη κρίση από το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Σενάρια για τη νέα συμφωνία: Mείωση των επιτοκίων των δανείων. Eτεροχρονισμός, ίσως έως το 2020, των ομολόγων που λήγουν και έχουν στην κατοχή τους η EKT και οι κεντρικές τράπεζες της Eυρωζώνης. «Kούρεμα» κοντά στο 30% στα ομόλογα που κατέχει η EKT – κεντρικές τράπεζες  εθνικές κυβερνήσεις. Eμπροσθοβαρής εκταμίευση δόσεων….»

*

Παρατήρηση 3^η από τΜτΒ: Φοβούνται σαν «το διάολο το λιβάνι» πιθανή πορεία μας για έξοδο από το Ευρώ, ακόμη και τώρα, αλλά ο Σαμαράς έχει υπογράψει, ο Βενιζέλος έχει δεσμευτεί και ο Κουβέλης είναι… υπεύθυνος, τρομάρα τους.

Την ίδια στιγμή αναγγέλλουν το νέο κούρεμα που αρχίζει από 30% για να φτάσει σιγά-σιγά στο 90% και να μας πάνε στις «Εμπράγματες υποθήκες» και στις «Ειδικές οικονομικές Ζώνες» τύπου … Γουατεμάλας. Βουρ λοιπόν στις 26 του μηνός να τους βάλουμε άμμο στα γρανάζια τους και ελικόπτερα στις στέγες τους. Αυτοί το πάνε μέχρι το τέλος…

*****

IV) Ομοσπονδία εθνών – κρατών το όραμα του Μπαρόζο

«Η Ευρώπη πρέπει να εξελιχθεί προς μία “ομοσπονδία εθνών-κρατών”, δήλωσε σήμερα ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ζοζέ Μανουέλ Μπαρόζο. [12-09-2012]

“Έχουμε ανάγκη να προχωρήσουμε προς μία ομοσπονδία εθνών-κρατών“, είπε κατά τη διάρκεια ομιλίας του ενώπιον του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στο Στρασβούργο. “Αυτό χρειαζόμαστε. Είναι ο πολιτικός μας ορίζοντας“…

Επισημαίνοντας ότι η δημιουργία μίας ομοσπονδίας εθνών-κρατών θα χρειασθεί μακροπρόθεσμα μία νέα συνθήκη της Ενωσης, ο Ζοζέ Μπαρόζο πρότεινε η Ευρωπαϊκή Ένωση να λάβει στο μεσοδιάστημα “συγκεκριμένα μέτρα προς μία πολιτική ένωση“».

*

Παρατήρηση 4^η από τΜτΒ: Με αυτή τη δήλωση δείχνουν οι «παπικοί» τι θέλουν οι … «προτεστάντες» – Βησιγότθοι. Το όνειρο του Καρλομάγνου, λες και έχουμε οι λαοί το ίδιο πολιτιστικό υπόβαθρο. Ο πολιτικός εκβιαστικός «πολυπολιτισμός» τους με τη μια νέα βία (οικονομική) θα πέσει στο κενό, όπως στην Σοβιετική Ένωση και τη Γιουγκοσλαβία, αλλά και στα προηγούμενα .. Ράιχ. Σύντροφοι δεν περπατάει έτσι ο διεθνισμός. Αφού βασανίσει μερικές γενιές -  αν το καταφέρουν – πάλι στα ίδια θα γυρίσουμε όπως και στα προηγούμενα παραδείγματα του 20^ου αιώνα. Η Ευρώπη δεν είναι … ΗΠΑ. Άντε λοιπόν να τους σταματήσουμε αδέρφια…

πηγή

τι είναι η κυβέρνηση

Ένας εξωγήινος επισκέπτεται τον πλανήτη μας, προσπαθώντας να διαπιστώσει αν το ανθρώπινο είδος έχει εξελιχθεί. Ανοίγει μια συζήτηση με τον πρώτο άνθρωπο που συναντά, σύντομα όμως έρχεται σε αδιέξοδο, πασχίζοντας να κατανοήσει το σύστημα διακυβέρνησης των ανθρώπων και συγκεκριμένα, τι ακριβώς είναι η κυβέρνηση. Ένας πανέξυπνος και πολύ αποκαλυπτικός, μέσα στην απλότητά του, διάλογος, βασισμένος σε μια ομιλία του Larken Rose.

Το λαϊκίστικο αντιθρησκευτικό μένος των «προοδευτικών» είναι μόνο μια άλλη μορφή θρησκοληψίας.

Ποικίλα γένη θρησκοληψίας

Tου Xρηστου Γιανναρα

Προσπαθώ να βρω απάντηση στο ερώτημα: Γιατί τόσο αντιθρησκευτικό μένος στην Eλλάδα σήμερα; Γιατί σημαντική μερίδα των Nεοελλήνων, η κυρίαρχη στη δημοσιότητα, να συντηρεί τέτοιαν υπόκωφη οργή για την εκκλησία, τον κλήρο, την ένσαρκη στη λαϊκή παράδοση μεταφυσική - γιατί η παθιασμένη τυφλή απόρριψη;

Oι ιστορικές μνήμες δεν δικαιολογούν την αντίδραση, δεν παραπέμπουν σε τραυματικές εμπειρίες. Σφάλματα ή και εγκλήματα ανθρώπων του κλήρου υπήρξαν και θα υπάρχουν πάντοτε, αλλά εδώ στην «Aνατολή» δεν θεσμοποιήθηκαν, δεν καταξιώθηκαν με σκόπιμη «ιερότητα»: Oι Eλληνες δεν γνωρίσαμε Iερή Eξέταση, βατικάνια κρατική εξουσία, αλάθητη καθέδρα, Tράπεζα του Aγίου Πνεύματος, Propaganda Fidei και συνακόλουθη ιδεολογική τρομοκρατία, Index Librorum Prohbitorum, υποχρεωτική αγαμία του κλήρου.

H Eκκλησία στην Eλλάδα, παρά τον αλλοτριωτικό εκδυτικισμό της (τη θρησκειοποίησή της, τον μετασχηματισμό της σε «επικρατούσα» κρατική θρησκεία) δεν έχασε τον χαρακτήρα του λαϊκού (κοινωνικού) γεγονότος. Tην ταυτότητα της εκκλησιαστικής Oρθοδοξίας στους δύο τελευταίους αιώνες την εξέφρασε περισσότερο ο Nτοστογιέφσκι και ο Παπαδιαμάντης και λιγότερο η ακαδημαϊκή θεολογία ή το επισκοπάτο - η πάγκοινη αυτή διαπίστωση θα δικαιολογούσε μάλλον καύχηση παρά συμπλεγματική εμπάθεια.

Tο σημερινό μένος μοιάζει τεχνητό, ίσως γιατί αρχικά υπαγορεύτηκε από ανάγκες ιδεολογικής συνέπειας: Eπρεπε, ντε και καλά, να είχε λειτουργήσει και στον Eλληνισμό η «θρησκεία» σαν «όπιο του λαού», να είχαμε οπωσδήποτε και στο δικό μας παρελθόν ταύτιση της εκκλησίας με τις προνομιούχες τάξεις, διωγμούς ιδεών, βιβλία στην πυρά, τυραννική κληρικοκρατία.

Γι' αυτό και ψάρεψαν κάποιοι «ειδικοί» από την περίοδο της Tουρκοκρατίας περιστατικά και περιστασιακά συμβάντα αχρειότητας ατόμων ή αμηχανίας εμπερίστατων θεσμών για να συγκροτήσουν μιαν εξομοιωμένη εικόνα θρησκευτικού σκοταδισμού σε Δύση και Aνατολή: Kάποιος αποσπασματικός αφελής αφορισμός, κάποιο εκδικητικό κάψιμο βιβλίων, μια απαγόρευση διδασκαλίας. Kαι απόκτησε η ιδεολογική ιστοριογραφία φλάμπουρο.

H αρχική ανάγκη προκρούστειας προσαρμογής της Iστορίας στον νάρθηκα της δάνειας θεωρίας κατόρθωσε να μονοπωλήσει τα φτιασίδια της «προοδευτικής» αυτοκαταξίωσης. Kαι εκφυλίστηκε ταχύτατα σε εφόδιο για επαγγελματική καριέρα, σε τεκμήριο για αξιοβράβευτη «παραταξιακή πειθαρχία». H «προοδευτική» πόζα έγινε ζηλευτή προϋπόθεση κοινωνικής ανόδου, προβολής και δημοσιότητας, κατάκτησης διακρίσεων και λιπαρά αμειβόμενης πολυθεσίας, άνετης εισόδου στα φανταχτερά «στέκια».

Σε αντίθεση με άλλες χώρες όπου η μαχητική απόρριψη της θρησκείας και ο στρατευμένος αντικληρικαλισμός εμφανίστηκαν σαν σύνδρομο του ζήλου για επιστημονική αυστηρότητα και «θετική» γνώση, στη σύγχρονη Eλλάδα τα ίδια φαινόμενα μοιάζει να συνοδεύουν την ημιμάθεια, τους δημοσιογραφικούς δογματισμούς, τον ευνουχισμό κάθε φιλοσοφικής ανησυχίας. H μεταφυσική αγραμματοσύνη των Nεοελλήνων είναι κάτι που εκπλήσσει. Σπάνιο, σπανιότατο να συναντήσει κανείς Nεοέλληνα που να ξέρει να εξηγήσει γιατί ο Παρθενώνας, ένας ναός καταγράφει ως τέχνημα το «νόημα» της πολιτικής ή της τραγωδίας και ποια κενά της αρχαιοελληνικής φιλοσοφικής μεταφυσικής προκάλεσαν τον ραγδαίο εκχριστιανισμό των Eλλήνων.

H Eλένη Bλάχου έγραψε κάποτε ότι για να συζητήσει κανείς μεταφυσικές και υπαρξιακές του ανησυχίες πρέπει να βρεθεί έξω από τη σημερινή Eλλάδα, με παρέες φίλων, σε δυτικοευρωπαϊκές κοινωνίες.

Πόσοι καταλαβαίνουν σε ποια δραματική υποβάθμιση της ανθρώπινης ευαισθησίας παραπέμπει αυτή η διαπίστωση, πόσο τραγικά μειωμένη καλλιέργεια προδίδει; Σίγουρα ο εξευτελισμός της πνευματικής μας παράδοσης από την κρατική ιδεολογία παλαιότερα του «Eλληνοχριστιανισμού» ή η καπηλεία της από τη δικτατορία των συνταγματαρχών οδήγησαν πολλούς «μαζί με το νερό του μπάνιου να πετάξουν και το μωρό». H αναπηρία ολοφάνερη και πληρωμένη με θλιβερή υπανάπτυξη.

Δεν είναι απαραίτητο να θρησκεύει κανείς για να διασώζει μεταφυσική εγρήγορση, που διαμεσολαβείται από την έκπληξη μπροστά στο κάλλος, ερωτική ευαισθησία, που χειραγωγεί στον σεβασμό για το άρρητο. Mην ξεχνάμε ότι και για να μετάσχει κανείς στο εκκλησιαστικό γεγονός οφείλει να αποβάλει την ορμέμφυτη ανάγκη του για θρησκεία - να περάσει από τις εγωτικές ψυχολογικές βεβαιότητες στη διακινδύνευση της σχέσης, του έρωτα, της αυτοπροσφοράς. Γι' αυτό και το λαϊκίστικο αντιθρησκευτικό μένος των «προοδευτικών» Nεοελλήνων είναι μόνο μια άλλη μορφή θρησκοληψίας.

Θρησκοληψία λέμε κάθε ψυχολογικού χαρακτήρα «πεποίθηση» που υποκαθιστά την εμπειρική αναζήτηση και την ανοικτή ετοιμότητα κοινωνικής επαλήθευσης της γνώσης με αξιωματικές προκαταλήψεις, ανεξέλεγκτες παραδοχές. Eτσι, αυτός που αγκιστρώνεται σε ένα αφηρημένο νοητικό είδωλο «Θεού» και το λατρεύει ως ταμπού, δεν διαφέρει σε θρησκοληψία από αυτόν που εξίσου δογματικά και αυθαίρετα βάζει την αφηρημένη έννοια της «τυχαιότητας» στη θέση της αιτιώδους αρχής του υπαρκτού.

Στις τηλεοπτικές οθόνες γίνεται φανερό πόσο απελπιστικά ομόλογοι είναι στην Eλλάδα σήμερα οι εκπρόσωποι της «επικρατούσας θρησκείας» και οι «πεφωτισμένοι» του αντιθρησκευτικού μένους. Oλόιδια ξύλινες οι γλώσσες τους, άσχετες με τα πραγματικά υπαρξιακά μας προβλήματα, αμοιβαία και θλιβερή η απαιδευσία, ο στρουθοκαμηλισμός αποφυγής οντολογικών ερωτημάτων, ο ψυχοπαθολογικός φόβος διακινδύνευσης εξωραϊσμένος με φιοριτούρες ιδεολογικής μαχητικότητας.

Eνας ενεργός μέτοχος του εκκλησιαστικού γεγονότος είναι πολύ εγγύτερα προς ένα τίμιο αγνωστικιστή παρά σε ιδεολογούντες «αρχιερείς» νοητών ειδώλων. Kαι ένας τίμιος αγνωστικιστής θα βρει συνοδοιπόρο αναζήτησης εμπειρικών ψηλαφήσεων μάλλον έναν μοναχό αγιορείτη (σσ.προφανώς όχι της συνομοταξίας των νεοβατοπεδινών), παρά τους αφελείς κεκράχτες του «προοδευτικού» μηδενισμού,

Εξόριστε Ποιητή, στον αιώνα σου, λέγε τι βλέπεις;

του Παναγιώτη Τσολάκη

Οδ. Ελύτη: Άξιον Εστί. Ανάγνωσμα έκτο προφητικό...

Βλέπω την αλαζονεία, την σκληρότητα και την αναλγησία της εξουσίας. Βλέπω πολιτικούς και πολίτες να ξεπουλάνε όσο - όσο την «πατρίδα» τους, την πατρίδα μου, για εφήμερες δόξες και εφήμερες υλικές απολαύσεις!

Βλέπω, γράφει ο ποιητής «Χρόνους πολλούς μετά την Αμαρτία που την είπανε Αρετή μέσα στις εκκλησίες και την ευλόγησαν», κι εγώ βλέπω την κερδοσκοπία που την λένε δημοκρατία μέσα στην βουλή και την ψηφίζουν!

Βλέπω τους γέροντες, που την οργή τους τα χρόνια την κάνανε θλίψη, να γέρνουν στα παγκάκια, κρατώντας σφιχτά το άδειο από φάρμακα κουτί με το ένα χέρι και με το άλλο να ψαχουλεύουν τις άδειες τσέπες κι η αρρώστια να καρφώνεται σαν μαχαίρι στο κόκαλο!

Βλέπω νέους να μεταναστεύουν, αφήνοντας πίσω αγαπημένα τους πρόσωπα, ακόμα και αγάπες!

Βλέπω νέους της ηλικίας μου, άνεργους να πίνουν το καφέ, χαρτζιλίκι του μπαμπά ή κάποιας γιαγιάς, με χαμένο κι άχρωμο βλέμμα, κάτω από τις καμινάδες της ΔΕΗ, που ξερνάνε μόλυνση, γκρίζο χρώμα κι η τέφρα, με μίγμα πολιτικής, να «τσιμεντώνει» τα όνειρά τους!

Οι υπογραφές που θα τους έδιναν έστω και περιοδικά μια εργασία μηνών, τράκαραν στην Εθνικής οδό της πολιτικής, με δική τους υπαιτιότητα, όπως αναφέρει το πόρισμα της τροχαίας!

Το κορνιζωμένα πτυχία τους δεν είναι αποδεικτικά στοιχεία, κατά το σύστημα, για να δικαστούν οι πολιτικοί για παραβίαση του συντάγματος περί εργασίας!

Οι τοπικοί άρχοντες βιδωμένοι σαν αγάλματα στις καρέκλες της εξουσίας. Το οπτικό τους πεδίο περιορισμένο από τις αόρατες παρωπίδες πους τους φόρεσε η κεντρική πολιτική εξουσία!

Στην πόλη, όπου τα μάτια πάντα έπεφταν στις φανταχτερές βιτρίνες, τώρα όπου κι αν κοιτάξουν βλέπουν τα μεγάλα γράμματα που γράφουν: ΕΝΟΙΚΙΑΖΕΤΑΙ.

Στα χωριά οι άνθρωποι, ακόμα και οι νέοι, κρατούν πιστά τις παραδόσεις των εκδηλώσεων, την ώρα που το πολιτικό σύστημα ζήτησε την παράδοση των ονείρων τους!

Αλλιώτικα αυτές οι σκόρπιες εκδηλώσεις, θα γίνονταν μια γιγάντια εκδήλωση και απέναντί της θα απολογούνταν οι χειρουργοί των εκτρώσεων των ελπίδων και των ονείρων!

Εξόριστε ποιητή, στον αιώνα σου, λέγε τι βλέπεις; «Βλέπω …..και θα λάβουνε τα όνειρα εκδίκηση και θα σπείρουν γενεές στους αιώνες των αιώνων»

Ο αιώνας είναι στην αρχή του ακόμα. Πολύς και μακρύς ο χρόνος για να συντελεστεί η εκδίκηση που θα αποκαταστήσει την δημοκρατία της φύσης, του ανθρώπου και της εξουσίας. Εκτός και αν η φυσική ορμή των νέων επιταχύνει τον χρόνο……

Ή πληγωμένοι και μεγάλοι ή μικροί κι ασήμαντοι στον αιώνας μας.

Ἀνήσυχες ἀπορίες Δεκαπενταυγούστου, «τῆς Παναγιᾶς»

Στὶς 15 Αὐγούστου εἶναι ἀργία, εἶναι γιορτή, γιορτάζουμε. Τί ὅμως γιορτάζουμε; Εἶναι ἁπλῶς happy holidays, ὅπως λένε οἱ Ἀμερικάνοι σὲ κάθε γιορτὴ ὥστε νὰ μὴν ξεμυτίσει ἡ «θρησκεία» ἀπὸ τὴν ἐξορία τοῦ ἰδιωτικοῦ χώρου; Ἂς ρωτἠσουμε ἕναν μέσο Ἕλληνα. -«Εἶναι ἡ Κοίμηση τῆς Θεοτόκου». -Καὶ γιατί γιορτάζουμε μιὰ κηδεία; -{Ἄκρα τοῦ τάφου σιωπή}.

Μπορεῖ σήμερα οἱ Ἕλληνες βαπτισμένοι νὰ ἔχουν ξεχάσει πῶς Γιορτάζουμε, μὰ δὲν μπορεῖ, περίπου δύο χιλιάδες χρόνια ἐπίμονης τήρησης καὶ διατήρησης μαρτυροῦν πὼς τοὐλάχιστον μέχρι πρότινος γνώριζαν. Γνώριζαν πῶς νὰ γιορτάζουν τὸ ἐνδεχόμενο ἐπιτυχίας στὸ ἄθλημα διεκδίκησης τῆς ἀπόλυτης ἐλευθερίας, τῆς ἐλευθερίας ποὺ ἀξιώνει νὰ γεφυρώσει τὸ Κτιστὸ μὲ τὸ Ἄκτιστο.

Μά: γεφυρώνεται τὸ Κτιστὸ μὲ τὸ Ἄκτιστο;

Ὁ Ἀριστοτέλης, ὁ μεγάλος αὐτὸς μονοθεϊστὴς θεολόγος, εἶναι ἀπολύτως σαφὴς στὸ Λ τῶν «μετὰ τὰ φυσικά»: γιὰ νὰ ὑπάρχει πρώτη αἰτία, πρῶτο κινοῦν, ὁ ἕνας κατ’ ἐξοχὴν «Θεός», εἶναι ἀνάγκη νὰ μὴν κινεῖται, μόνο νὰ κινεῖ, νὰ γεννᾶ τὴν «κίνηση». Εἶναι ἀνάγκη νὰ εἶναι ἀΐδιος καὶ ἐκτὸς χρόνου· εἶναι ἀναγκαῖο νὰ εἶναι ἀπεριόριστος, πέρα ἀπὸ τοὺς περιορισμοὺς τοῦ χώρου. Πρόκειται γιὰ βασικὲς λογικὲς συντεταγμένες ὁποιασδήποτε διαλεκτικῆς περὶ Θεοῦ καὶ Πρώτης Αἰτίας: ἂν ὑπόκειται στὸν χρόνο, ὑπάγεται στὸν χρόνο, δὲν ὑπέρκειται αὐτοῦ, ἄρα δὲν εἶναι ἡ Πρώτη Αἱτία, δὲν μπορεῖ νὰ εἶναι ὁ Θεός. Ἂν εἶναι κτιστό, τότε προηγεῖται κάτι ἄλλο ἄκτιστο. Ἂν ὑπάγεται στὴν φθορά, ἂν ὑπόκειται σὲ θάνατο, εἶναι καὶ αὐτὸς ἕνα ἀπὸ τὰ συμβεβηκότα, ἄρα δὲν ἀποτελεῖ τὴν Πρώτη Αἰτία τῶν πάντων. Καὶ λοιπὰ καὶ λοιπά. Γιὰ νὰ μιλήσουμε γιὰ Θεό, γιὰ Πρώτη καὶ Ἄκτιστη Αἰτία, εἶναι ἀνάγκη νὰ εἶναι αὐτὸς πραγματικὰ ὅλα αὐτὰ ποὺ κάνουν τὸν Θεὸ νὰ εἶναι Θεός.

Αὐτὰ εἶναι τὰ ὅρια τῆς ἐλευθερίας τῶν τότε Ἑλλήνων. Ὑπάγονται στὴν λογικότητα τῆς τάξης τους καὶ τὰ ὅρια εἶναι σαφῶς ὡρισμένα: τὸ Ἄκτιστο δὲν μπλέκεται μὲ τὸ Κτιστό. Ὁ κόσμος εἶναι ἔτσι ὅπως τὸν ὁρίζει ἡ λογική. Εἶναι ἀνάγκη. Ὁ τραγικὸς ἥρωας προσπαθεῖ, σὲ κάθε ἕνα ἀπὸ τὰ τραγικὰ ἔργα τοῦ ἀρχαίου θεάτρου, νὰ ὑπερβεῖ αὐτὴν τὴν ἀσφυκτικὴ νομοτέλεια, μὰ ὑφίσταται στὸ τέλος τὴν καρπαζιὰ τῆς ἁρμονίας καὶ τῆς λογικότητας τῶν κανόνων ποὺ «εἶναι ἀνάγκη, εἶναι ἀναγκαῖο» νὰ ἰσχύουν. Ἐκεῖ, στὴν τραγωδία, φανερώνεται ἡ δίψα τοῦ τότε Ἕλληνα γιὰ περισσότερη ὑπαρκτικὴ ἐλευθερία ἀπὸ αὐτὴν ποὺ τοῦ προσέφερε ἡ κοσμοαντίληψη τῆς ἐποχῆς. Ἡ ἀσφυξία του. Γιὰ τὸ ἐνδεχόμενο ἐνσάρκωσης τοῦ Θεοῦ, παρουσίας τῆς ἄκτιστης πρώτης αἰτίας τῶν πάντων σὲ συγκεκριμένο τόπο καὶ χρόνο, οὔτε κουβέντα: κάτι τέτοιο θὰ ἦταν παρά-Λογο. (Οἱ «ἡμίθεοι» καὶ οἱ «θεοὶ» τῶν ἀρχαίων Ἑλλήνων εἶναι ἄλλη ἱστορία: δὲν διεκδικοῦν ταύτιση μὲ τὴν Πρώτη Αἰτία καὶ τὸ Ἄκτιστο, δηλώνονται ἁπλῶς ὡς κτιστὰ δημιουργήματα, μιᾶς ὑψηλότερης τάξεως ἀπὸ τοὺς ἀνθρώπους. Γι’ αὐτὸ καὶ οἱ μεγάλοι φιλόσοφοι τῆς ἀρχαιότητας -Ἡράκλειτος, Σωκράτης, Πλάτων, Ἀριστοτέλης κλπ.- εἶχαν μᾶλλον περιορισμένα πάρε-δῶσε.)

Μέχρι ποὺ μιὰ μαρτυρία «βάζει φωτιὰ στὰ τόπια»: ὁ ἄκτιστος, ἀπεριόριστος, ἄχρονος Θεὸς μαρτυρεῖται γεννημένος ὡς ἄνθρωπος σὲ συγκεκριμένο τόπο καὶ χρόνο, ἕνα μωρὸ ποὺ κλαίει στὴν φάτνη.Ἐπωνύμως: Ἰησοῦς ὁ ἀπὸ Ναζαρέτ, ὁ ἐπιλεγόμενος Χριστός. Δὲν μαρτυρεῖται οὔτε «ψευδο-ἐνσαρκωμένος», μιὰ ἁπλὴ θεοφάνεια, οὔτε «ἡμίθεος», ἔχοντας χάσει τὴν θεία ἄκτιστη φύση του: μαρτυρεῖται πλήρως Θεὸς καὶ πλήρως ἄνθρωπος. Ὑπόκειται στοὺς περιορισμοὺς τῆς ἀποκτηθείσας ἀνθρώπινης φύσης: πεθαίνει στὸν σταυρό. Καθορίζεται ἀπὸ τὴν θεία του ὕπαρξη: ἀνασταίνεται ἐκ τῶν νεκρῶν. Ἡ μαρτυρία δηλώνει ὅτι ἡ Πρώτη Αἰτία τῶν ὑπαρκτῶν δὲν «εἶναι ἀνάγκη» νὰ εἶναι τὸ ὁτιδήποτε ὁρίζει ἡ ἀνθρώπινη ἀντίληψη τῶν πραγμάτων: ὁ Θεὸς μπορεῖ ἐλεύθερα νὰ γίνει ἄνθρωπος, «αὐτο-ἀκυρωνόμενος» ὅπως θὰ ἔλεγε ἡ ἀνθρώπινη λογική. Γεφυρώνοντας τὸ ἀδιανόητο: τὴν ἄβυσσο μεταξὺ τοῦ Κτιστοῦ καὶ τοῦ Ἀκτίστου. Καὶ ἐγκαινιάζοντας τὴν δυνατότητα νὰ μετάσχει, κατὰ χάριν, ὁ κτιστὸς ἄνθρωπος στὴν ἄκτιστη θεότητα. Ἀπ’ ὅτι φαίνεται, τὸ θαῦμα καὶ θᾶμβος τῆς ὕπαρξης δὲν περιορίζεται στὴν ἀνθρώπινη ἑρμηνεία του: ἡ πραγματικὴ πραγματικότητα εἶναι larger than life.

«Μωρία» γιὰ τοὺς Ἕλληνες: χαζομάρα, παραλογισμός. Ἅμα ὁ Ἄκτιστος περπατάει ἀνάμεσά μας, τί τοὺς ἔχουμε τοὺς λογικοὺς κανόνες ποὺ τὸ ἀπαγορεύουν; Κι ὅμως. Μέχρι τὴν παύση τῶν αἱματηρῶν διωγμῶν τοῦ ρωμαϊκοῦ κράτους τὸ 313 μ.Χ. ὁ νέος τρόπος ὑπάρξεως ποὺ ἀναβλύζει ἀπὸ τὴν μαρτυρία ἔχει υἱοθετηθεῖ ἀπὸ τὴν πλειονότητα τῶν Ἑλλήνων, μὲ κίνδυνο τῆς ζωῆς τους καὶ μὲ τιμωρία τὸν μαρτυρικὸ θάνατο. Εἰδικὴ σημασία ἀποκτᾶ σὺν τῷ χρόνῳ ἕνα συγκεκριμένο ἀπολύτως ἀνθρώπινο πρόσωπο: ἡ νεαρὴ γυναίκα ποὺ ρωτήθηκε καὶ δέχθηκε συνειδητὰ νὰ ἀποκτήσει «θεοδόχον τὴν μῆτραν», νὰ γεννήσει τὸν Θεό, νὰ καταστεῖ Θεοτόκος. Ἡ Μαρία, ἡ Παναγία. Σαρκώνει τὸ ἔσχατο ἐπίτευγμα τοῦ ἀνθρώπου: ἀρχίζοντας ἀπὸ τὴν κατάφασή της στὴν κλήση του Θεοῦ, σαρκώνει τὴν μετοχὴ στὸν ἄκτιστο Θεὸ μὲ τὸν πλέον ἁπτὸ τρόπο: τὸ ἴδιο της τὸ αἷμα ἦταν ταυτοχρόνως τὸ αἷμα τοῦ ἴδιου τοῦ Θεοῦ. Γίνεται Μητέρα τοῦ Θεοῦ. «Μητέρα τοῦ Φωτός». «Χώρα τοῦ Ἀχωρήτου». Τὸ πρόσωπό της ἀγαπᾶται ἀπὸ τὸν λαὸ καὶ ὡς ἀρχὴ καὶ ὡς τέλος τῆς ζωῆς στὴν Ἐκκλησία. Σύντομα ἀποκτᾶ κάθε λογῆς προσωνύμια μὲ τὰ ὁποία τῆς ἀπευθύνεται ὁ λαός, δηλώνοντας τὴν ἐξαιρετικὴ ἀγάπη του καὶ ἀφοσίωση. «Παναγία, ἡ τῶν πάντων χαρά». Κι ὅμως, ἀρχικὰ ἦταν ἕνας ἁπλὸς ἄνθρωπος, ὅπως ὅλοι μας.

Ἡ δυτικὴ χριστιανοσύνη δὲν μποροῦσε νὰ κατανοήσει καὶ νὰ δεχθεῖ τὸ σκάνδαλο. Δὲν μπορεῖ μιὰ γυναίκα σὰν ὅλες τὶς ἄλλες νὰ ἔφτασε τόσο ψηλά: ὡς ἐκ τούτου, σκαρώνουν τὸ δόγμα τῆς «ἀμώμου συλλήψεως» τῆς ἴδιας τῆς Μαρίας: ὅτι οἱ γονεῖς της τὴν συνέλαβαν καὶ τὴν γέννησαν ἀναμάρτητα (ὅ,τι κι ἂν σημαίνει αὐτό), ἀνεξάρτητα καὶ ἔξω ἀπὸ τὴν κοινὴ μοίρα τῶν ἀνθρώπων. «Δὲν εἶναι γιὰ σᾶς αὐτὴ ἡ Σωτηρία, αὐτὴ ἡ Τελειότητα παιδιά. Ἡ Μαρία ἦταν ἐιδικὴ περίπτωση». Αὐτὸ ποὺ γιὰ τοὺς ὀρθοδόξους ἦταν «σημεῖο» ὅτι ὄντως «νενίκηνται τῆς φύσεως οἱ ὅροι», ἡ ἀκόμα καὶ μετὰ τὸν τόκο μαρτυρούμενη παρθενία τῆς Θεοτόκου, γίνεται ἐκεῖ νευρωτικὴ ὑπεράσπιση τοῦ προσώπου της ἀπὸ τὸν ἀμήχανο, πρωτόγονο πανικὸ μπροστὰ στὴν ἀνθρώπινη σεξουαλικότητα: ἡ Μαρία γίνεται ἐκεῖ -κυρίως- ἡ «Παρθένος» καὶ -κατὰ δεύτερον- Θεοτόκος. «Ἄ, ναί, παρεμπιπτόντως γέννησε καὶ τὸν ἄκτιστο Θεό».

Στὶς 15 Αὐγούστου τὸ πρωί, «σὲ κάθε παραμικρὸ ὀρθόδοξο ἐκκλησάκι, μιὰ ποίηση ἰλιγγιώδης γίνεται τραγούδι, μαρτυρία ψηλάφησης τοῦ πληρώματος ἐλευθερίας τῆς ζωῆς» (Χρ. Γιανναρᾶς): «Νενίκηνται τῆς φύσεως οἱ ὅροι, ἐν σοὶ Παρθένε ἄχραντε· παρθενεύει γὰρ τόκος, καὶ ζωὴν προμνηστεύεται θάνατος. Ἡ μετὰ τὸκον Παρθένος, καὶ μετὰ θάνατον ζῶσα, σῴζοις ἀεί, Θεοτόκε, τὴν κληρονομίαν σου».

Ὁ ψάλτης στὸ ἐκκλησάκι ποὺ θὰ πᾶτε -ἢ στὸ ἐκκλησάκι ποὺ ΔΕΝ θὰ πᾶτε, ἀφήνοντας τὸν γάμο μὲ τὸ Ἄκτιστο γιὰ τὰ πουρνάρια τοῦ ροχαλητοῦ-, κάποιος κυρ-Γιάννης ἢ κάποιος κυρ-Χρῆστος, θὰ ψάλλει μὲ μπρίο ὅτι «θὰ μὲ δοῦν νὰ γιορτάζω φωτεινά, πανηγυρτζίδικα, καὶ θὰ τραγουδήσω μὲ ἄγρια χαρὰ γιὰ τὴν Κοίμησή της» («Ἀνοίξω τὸ στόμα μου, καὶ πληρωθήσεται Πνεύματος, καὶ λόγον ἐρεύξομαι τῇ Βασιλίδι Μητρί, καὶ ὀφθήσομαι, φαιδρῶς πανηγυρίζων, καὶ ᾄσω γηθόμενος, ταύτης τήν Κοίμησιν»). Αὐτὸς ξέρει νὰ γιορτάζει, ἂν κρίνουμε ἀπὸ τὰ ὄχι καὶ τόσο φειδωλὰ λόγια του. Ἂν καί, δυό χιλιάδες χρόνια τώρα, δὲν ἔχει καταφέρει νὰ καταλάβει ἀκριβῶς: «ἀκατανόητον θαῦμα, πῶς γαλουχεῖς τὸν Δεσπότην;»

«Σήμερον» ἑορτάζουμε τὴν Κοίμηση τῆς Θεοτόκου: Κοίμηση, ἂν καὶ «μήτηρ ὑπάρχουσα τῆς ζωῆς». Γιορτάζουμε τὴν τότε Κοίμησή της, δηλαδὴ τὴν τώρα καὶ πάντοτε, νῦν καὶ ἀεί, παρουσία της στὴν ζωή μας. Γιορτάζουμε στὸ πρόσωπό της τὸ ἐνδεχόμενο τῆς σωτηρίας μας. Καὶ τῆς ζητᾶμε νὰ βάλει ἕνα χεράκι γι’ αὐτό, «πρεσβίαις» της.

Καλὴ Παναγιά, φίλοι. Καὶ τοῦ χρόνου, ν’ ἀνταμώσουμε πάλι στὴ Γιορτή.

Σωτήρης Μητραλέξης

Tα τριακόσια ονόματα της Παναγίας

Παναγία Μολυβδοσκεπάστου

Του Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

Στων Ελλήνων όλες τις κοινότητες στην εορτή της Παναγίας γίνονται μεγάλα πανηγύρια και μαζεύονται σ’ αυτά όλοι, από όπου κι αν ζουν, από κάθε μέρος του πλανήτη. Η πίστη, η αγάπη, η γόνιμη σκέψη και η εφευρετικότητα όχι μόνο των καλλιτεχνών και των λογίων, αλλά και του απλού πιστού λαού προς  την Παναγία φαίνεται και από τις επωνυμίες που της έχουν δώσει, που ξεπερνούν  τις τριακόσιες και που μπορούν να χωριστούν σε οκτώ κατηγορίες.

1.     Από την παράσταση της Παναγίας στην εικόνα. Τέτοια ονόματα είναι της Βρεφοκρατούσας, της Γλυκοφιλούσας, της Γαλακτοτροφούσας, της Πλατυτέρας των Ουρανών, της Οδηγήτριας, της Εσφιγμένης και άλλα. Είναι ακόμη το επίθετο "Δεξιοκρατούσα", ή "Δεξιά", όταν κρατάει τον Χριστό στο δεξί της χέρι και όχι προς το μέρος της καρδιάς της. Ακόμη "Μεγαλομμάτα", όταν ο εικονογράφος έχει ιστορήσει την Παναγία με μεγάλα μάτια.
Υπάρχουν και ονόματα που συνδυάζονται με μιαν ιερή ιστορία. Λ.χ. Το όνομα της Εικόνας "Αξιον Εστί", που είναι θησαυρισμένη στο Ναό του Πρωτάτου, στις Καρυές του Αγίου Όρους και πήρε το όνομα από  το θαύμα που επιτελέσθηκε από τον Αρχάγγελο Γαβριήλ. Κατά την Παράδοση ο Αρχάγγελος έψαλε τον γνωστό ύμνο "Αξιον εστίν.." σε πλάκα και έγινε άφαντος. Επίσης το επίθετο "Τριχερούσα" το πήρε η εικόνα  από το ότι υπάρχει σ' αυτήν ένα τρίτο χέρι, που συμβολίζει το θαύμα που συνέβη στον υμνητή και δογματίσαντα για την Παναγία Άγιο Ιωάννη τον Δαμασκηνό. Το δεξί χέρι του το έκοψαν Μουσουλμάνοι και θαυματουργικά αποκαταστάθηκε. Η Παναγία η "Εσφαγμένη" ονομάστηκε έτσι γιατί κατά την Παράδοση μοναχός θύμωσε μαζί της και με μαχαίρι κτύπησε την εικόνα της Παναγίας στο πρόσωπο. Τότε από την εικόνα άρχισε να τρέχει αίμα, ενώ ο μοναχός τυφλώθηκε και έκανε ως τρελός. Ο μοναχός ζήτησε συγγνώμη και συγχωρήθηκε, αλλά το χέρι που κτύπησε την Παναγία τιμωρήθηκε, αφού έμεινε άλυωτο μετά τον θάνατο του μοναχού. Υπάρχει ακόμη η Παναγία η " Πυροβοληθείσα", στη Μονή Βατοπεδίου, αφού την εικόνα της  την κτύπησαν με όπλο Τούρκοι. "Σφαγμένη" είναι και η εικόνα της Παναγίας της Πορταϊτισσας, της Μονής Ιβήρων, που ονομάστηκε έτσι με το θαύμα  που έκανε η Παναγία, να φανερώσει τη θέληση της να παραμείνει στην είσοδο της Μονής ως θυρωρός, για να την προστατεύει…

2.     Από τον τόπο της. Ετσι υπάρχει η Παναγία η Αθηνιώτισσα, η Βουρλιώτισσα, η Κυκκώτισσα, η Καστριώτισσα, η Κάμπου, η Πυργιανή, η Εγκλειστριανή ( από τη Μονή του Οσίου Νεοφύτου του Εγκλείστου στην Κύπρο), η Σπηλιανή, η Μεγαλοσπηλαιώτισσα ( του Μεγάλου Σπηλαίου Καλαβρύτων), η Τουρλιανή, η Θαλασσινή, η Καλαμού, η Καμινιώτισσα, η Βλαχερνίτισσα, η Ολυμπιώτισσα, η Σουμελιώτισσα, η Πλατανιώτισσα, η Καταπολιανή, η Χοζοβιώτισσα ( στην Αμοργό από τη Μονή Χοζεβά των Αγίων Τόπων), η Νεαμονήτισσα της Χίου, η Παμμακάριστος ( από τη Μονή της Κωνσταντινούπολης), η Αγία Σιών, η Μακεδονίτισσα στη Λευκωσία, η Έλωνη, η Τροοδίτισσα, η Κυκκώτισσα, η Μαλεβή ( από το όρος Πάρνων, που λέγεται και Μαλεβός), των Χαλκέων (χαλκουργών) στη Θεσσαλονίκη, η Αμπελακιώτισσα στη Θεσσαλία.

3.     Από την τεχνοτροπία του Ναού της. Τέτοια επίθετα είναι η Θολοσκέπαστη, η Μολυβδοσκέπαστη, η Πελεκητή, η Κρεμαστή, η Μαρμαριώτισσα.

4.     Από το όνομα του κτίτορα του Ναού ή της Μονής της. Τέτοια επίθετα είναι Παναγία η Παχειά, η Γλυκειά ( από το επίθετο Γλυκύς), η Περλιγκού, η Λυκοδήμου, η Κοροβιλιά, η Καπνικαρέα.

5.     Από τον μήνα που εορτάζεται η Παναγία: Σοτομπριανή, Βρεχούσα, Αυγουστιανή και Δεκαπεντούσα, Τριτιανή, Μεσοσπορίτισσα, Βροντού, Ακαθή ( από τον Ακάθιστο Ύμνο).

6.     Από τα θαύματα της Παναγίας: Γοργοϋπήκοος, Ελεούσα, Ελεήστρα, Γιάτρισσα, Θεραπεία, Αιματούσα ή Γαιματούσα ( σταματά την αιμορραγία), Υγεία, Υπακοή, Ψυχοσώστρα, Παραμυθία, Παρηγορήτρα, Παυσολύπη, Φανερωμένη,  Μυροβλύτισσα.

7.     Εγκωμιαστικά από την έξαρση της αγάπης των πιστών. Συνήθως χρησιμοποιείται επίθετο με πρώτο συνθετικό τον χρυσό: Χρυσοκελλαριά, Χρυσοσπηλιώτισσα, Χρυσοπηγή, Χρυσογαλούσα, Χρυσοποδαρίτισσα,  Χρυσοχεριά… Υπάρχουν όμως και άλλα, όπως Αγγελόκτιστη, Αερινή, Αναφωνήτρα, Επίσκεψις, Παντάνασσα, Τρανή, Χιλιαρμενίτισσα, Ανθοφορούσα, Ασπροφορούσα.

8.     Αυτά που τις έδωσαν οι Υμνογράφοι της Εκκλησίας. Κυρίως προέρχονται από τον Ακάθιστο Ύμνο: Αμόλυντος, Υψηλοτέρα, Καθέδρα, Κλίμαξ, Σκέπη, Πόλη, Παράκλησις, Επίσκεψις, Καταφυγή, Κεχαριτωμένη, Χώρα του Αχώρητου, Όρος Αλατόμητον, Ρόδο το Αμάραντον, Αρουρα Βλαστάνουσα και άλλα.  

Τα προσκυνήματα στον Ελληνισμό

          Τα προσκυνήματα διακρίνονται στα Πανελλήνια και στα τοπικά προσκυνήματα της Παναγίας, που οι προσκυνητές προστρέχουν σε όλη τη χώρα τις ημέρες αυτές του "Πάσχα του καλοκαιριού", όπως χαρακτηρίζεται η εορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου. Το πρώτο σε προσέλευση πιστών είναι της Μεγαλόχαρης της Τήνου, με περίπου 1.000.000 προσκυνητές ετησίως, της Σουμελά, στο Βέρμιο, με 500.000 προσκυνητές ετησίως και της Εκαντοταπυλιανής Πάρου, με 300.000 περίπου πιστούς.

Σημαντικά τοπικά προσκυνήματα της Παναγίας είναι:

Στη Θράκη:

·        Στις Φέρρες η Παναγία η Κοσμοσώτειρα και στη Σαμοθράκη η Παναγία η Κρημνιώτισσα και η Καμαριώτισσα.

·        Στην Κομοτηνή η Μονή της Παναγίας της Φανερωμένης.

·        Στην Ξάνθη η Παναγία η Αρχαγγελιώτισσα και η Παναγία η Καλαμού.

Στη Μακεδονία:

·        Στη Δράμα η Εικοσιφοίνισσα.

·        Στο Κιλκίς η Παναγία η Φιλαδελφειώτισσα.

·        Στη Μηχανιώνα η Παναγία η Φανερωμένη

·        Στην Καστοριά η Παναγία η Μαυριώτισσα

·        Στη Θεσσαλονίκη η Παναγία η Δεξιά, η Παναγία η Ελεούσα, η Παναγία η Φανερωμένη, η Παναγία η Γοργοϋπήκοος, η Παναγία η Βρεφοκρατούσα, η Παναγία των Χαλκέων.

·        Στις Πρέσπες η Παναγία η Πορφυρά

·        Στη Σιάτιστα η Παναγία του Μικρόκαστρου

Στην Ηπειρο

·        Στην Άρτα εικόνες περίπυστες είναι της Παναγίας Ροβελίστης, Κυρίας Πεφανερωμένης, Παναγίας Γεροντίσσης, Βρεφοκρατούσης, και Σκουληκαριάς.

·        Στην Παραμυθιά η Κοίμηση Θεοτόκου των Παγανιών και του Γηρομερίου.

·        Στην Κόνιτσα η Μολυβδοσκέπαστη

·        Στην περιοχή Τζουμέρκων (Ιωαννίνων) η Παναγία Τσούκας.

Στα Ιόνια Νησιά

·        Στην Κέρκυρα της Μυρτιδιωτίσσης, της Παλαιοκαστριτίσσης, της Πλατυτέρας, της Κυράς των Αγγέλων.

·        Στους Παξούς στο Νησάκι της Παναγίας.

·        Στην Κεφαλληνία Υπεραγίας Θεοτόκου Άτρου, Αγριλίων, Θεμάτων, Κηπουραίων, και Παλαιοχέρσου. Επίσης η Παναγία η Φιδούσα.

·        Στη Λευκάδα η Φανερωμένη.

·        Στη Ζάκυνθο εικόνες περίπυστες της Αναφωνήτριας, της Σκοπιωτίσσης, της Χρυσοπηγής, της Λαουρένταινας, της Γαλανούσας, της Μυρτιδιωτίσσης, της Παναγούλας, της Σπηλούλας, της Βιγλατσούρας, της Σγουροπουλιάς, της Θαλασσομαχούσας.

·        Στα Κύθηρα η Μυρτιδιώτισσα.

Στη Θεσσαλία

·        Στη Μαγνησία η Παναγία η Ξενιά.

·        Στην Καλαμπάκα η Κοίμηση Θεοτόκου Σταγιάδων και η Κοίμηση Θεοτόκου Βυτουμά.

·        Στα Τρίκαλα η Κοίμηση Λαγκαδιάς

·        Στα Φάρσαλα Παναγία η Δεμερλιώτισσα.

·        Στη Σκιάθο η Παναγία η Εικονίστρα

·        Στην Ελασσώνα η Παναγία η Ολυμπιώτισσα

Στη Στερεά Ελλάδα

·        Στο Καρπενήσι η Παναγία η Προυσού και η Παναγία Τατάρνης.

·        Στο Μεσολόγγι η Αγία Ελεούσα.

·        Στη Ναύπακτο η Παναγία η Αμπελακιώτισσα.

·        Στη Θήβα η Μεγάλη Παναγιά και η Παναγία η Σκριπού Ορχομενού.

·        Στην Αθήνα η Κοίμηση Θεοτόκου Πεντέλης, Ρόμβης, και Παντανάσσης (Μοναστηράκι). Επίσης η Παναγία η Ελευθερώτρια, στην Κηφισιά.

·        Στη Σαλαμίνα Παναγία η Φανερωμένη.

·        Στη Φθιώτιδα οι Μονές Αγάθωνος και Δαμάστας

·        Στη Φωκίδα η Παναγία της Βαρνακόβης.

·        Στη Χαλκίδα εικόνες περίπυστες Παναγίας της Φανερωμένης Αρτάκης, της Χιλιαδούς, της Ντινιούς στην Ιστιαία, της Κοιμήσεως Θεοτόκου Μάτζαρη Οξυλίθου.

Στην Πελοπόννησο

·        Στην Κόρινθο η Παναγία η Φανερωμένη Χιλιομοδίου.

·         Στα Καλάβρυτα της Μονής Μεγάλου Σπηλαίου. Επίσης περίπυστες εικόνες Παναγίας της Τρυπητής, της Μακελλαριάς και το Προσκύνημα της Παναγίας της Πλατανιώτισσας.

·        Στην Πάτρα η Κοίμηση του Γηροκομείου.

·        Στην Ηλεία η Κοίμηση Θεοτόκου Κρυονερίου Αγίας Ελεούσης Βαρθολομιού και Χρυσοπηγής Δίβρης.

·        Στη Μεσσηνία η Κοίμηση της Θεοτόκου Μονής Βουλκάνου.

·        Στη Λακωνία η Παναγία η Χρυσαφίτισσα στη Μονεμβασία και η Παναγία  η Παντάνασσα στον Μυστρά.

·        Στην Αρκαδία η Παναγία η Έλωνη, της Αρτοκωστάς, της Παλαιοπαναγιάς, της Μαλεβής. Επίσης η Κοίμηση Θεοτόκου Κερνίτσης και Μπούρα.

Στα Νησιά του Αιγαίου

·        Στην Τήνο η Παναγία η Ευαγγελίστρια.

·        Στην Πάρο η Εκατονταπυλιανή.

·        Στη Σαντορίνη η Παναγία Επισκοπής

·        Στην Αμοργό η Χοζοβιώτισσα

·        Στην Ανάφη η Παναγία η Καλαμιώτισσα

·        Στην Ίο η Παναγία η Γκρεμιώτισσα

·        Στην Άνδρο η Θεοσκέπαστη και Παναγία η Φανερωμένη

·        Στην Σάμο η Παναγία Καρλοβάσου.

·        Στη Λέσβο η Παναγία Αγιάσου, ή Αγιασώτισσα.

·        Στη Χίο εικόνα περίπυστη της Παναγίας της Βρεφοκρατούσας.

·        Στην Ίμβρο η Παναγιά η Μπαλωμένη

·        Στη Σχοινούσα η Παναγία η Ακαθή

·        Στην Κέα η Καστριανή.

·        Στην Αλόννησο του Βουνού.

·        Στην Κύθνο η Παναγία η Κανάλα.

·        Στη Μύκονο η Παραπορτιανή.

·        Στη Νάξο η Αργοκοιλιώτισσα.

Στη Δωδεκάνησο

·        Στη Νίσυρο Παναγία η Σπηλιανή

·        Στη Ρόδο η Παναγία της Φιλερήμου, η Παραμυθία, της Τσαμπίκας και η Φανερωμένη Ιξιάς

·        Στη Λέρο Παναγία του Κάστρου και η Παναγία η Γουρλομάτα.

·        Στην Αστυπάλαια  Παναγία η Πορταΐτισσα.

·        Στην Κάρπαθο η Παναγία η Λαρνιώτισσα και η Παναγία η Ολυμπίτισσα.

·        Στους Λειψούς η Παναγία του Χάρου.

·        Στη Σύμη η Παναγία η Αληθινή.

·        Στην Κάλυμνο η Βλυχάδια και η Γαλατιανή

Στην Κρήτη

·        Στο Ηράκλειο η Κοίμηση Θεοτόκου Αγκαράθου, Καλυβιανής και Παληανής.

·        Στην Ιεράπετρα η Παναγία η Φανερωμένη.

·        Στη Νεάπολη η "Μεγάλη Παναγιά".

·        Στον Κίσσαμο Παναγία η Κυρά των Αγγέλων και η Παναγία η Χρυσοσκαλίτισσα.

·        Στα Σφακιά η Παναγία στ’ Ασφένδου.

Στην Κωνσταντινούπολη

·        Η Παναγία των Βλαχερνών, η Παμμακάριστος, η Μπαλουκλιώτισσα, η Κυριώτισσα, η Καμαριώτισσα, η Κουφατιανή Γαλατά, η Περίβλεπτος στα Ψωμαθειά, η Μουχλιώτισσα, των Ουρανών Σαλματομβρουκίου, η Χαντσεργιώτισσα, της Σούδας, Βεφά – Σωφρακίου, η Παραμυθιώτισσα ( Παραμυθία, Παρηγορίτισσα, Θεραπεία), η Κουμαριώτισσα Νεοχωρίου και η Κοίμηση Διπλοκιονίου.

Στη Μεγαλόνησο Κύπρο

Στην  Κύπρο η Παναγία η Κυρά, στα Λειβάδια Καρπασίας, έχει καταστραφεί από τους Τούρκους εισβολείς, όπως και πολλά ακόμη προσκυνήματα στα κατεχόμενα εδάφη της. Σημαντικό προσκύνημα είναι η Παναγία η Ασπροφορούσα, όπως και η Γλυκιώτισσα, και τα δύο κοντά στην Κερύνεια. Ονόματα πολλά της Παναγίας και στη Μεγαλόνησο. Παγκύπριο προσκύνημα η Παναγία η Κυκκώτισσα. Επίσης σημαντικά προσκυνήματα η Τροοδίτισσα, η Σκουριώτισσα, η Kουσουλιώτισσα, η Αιματούσα ( ή του Αμπελιού) της Αραδίππου, η Παγκριώτισσα στη Λευκωσία, του Μεγάλου Αγρού, της Αμιρούς, της Αμασγού, της Ασίνου, του Γλωσσά, η Σφαλαγγιώτισσα, η Ιαματική του Αρακαπά, η Χρυσαλινιώτισσα, η Χρυσοσπηλιώτισσα στην Κάτω Δευτερά, η Στάζουσα, η Χρυσοκουρδαλιώτισσα, της Αυγασίδας - στο κατεχόμενο χωριό Μηλιά Αμμοχώστου, η Βορινή, η Βοναριώτισσα, η Παναγία η Διπλή στη Λευκωσία, και στην Πάφο η Χρυσορρογιάτισσα, η Λιμενιώτισσα ( ερείπια), η Χρυσοπολίτισσα, η Χρυσελεούσα και η Θεοσκέπαστη. 

Στο απόσπασμα (από την ζωή του Ντοστογιέφσκυ)

Dostoyefsky Fyodor

…Ωστόσο, καλύτερα λέω να σας διηγηθώ για μία άλλη μου συνάντηση που είχα πέρυσι μ’ έναν άνθρωπο. Υπήρχε κάτι παράξενο σ’ όλ’ αυτά, ιδιαίτερα παράξενο γιατί σπάνια τυχαίνει κάτι τέτοιο. Ο άνθρωπος αυτός έφτασε μία φορά ίσαμε τον τόπο των εκτελέσεων και του είχαν διαβάσει κιόλας την απόφαση του τουφεκισμού του για κάποιο πολιτικό έγκλημα. Κάπου είκοσι λεπτά αργότερα του διάβασαν και την απόφαση απονομής χάριτος και του ορίστηκε μία άλλη ποινή, ωστόσο όμως αυτός, στο διάστημα εκείνο, ανάμεσα στις δυό αποφάσεις, μέσα στα είκοσι κείνα λεπτά, η τουλάχιστον στα δέκα πέντε, έζησε με την απόλυτη βεβαιότητα πως από στιγμή σε στιγμή θα πεθάνει.

Τον άκουγα με τρομερή περιέργεια όταν καμιά φορά αναθυμόταν τις τοτινές του εντυπώσεις κι αρκετές φορές άρχιζα πρώτος εγώ και του έκανα ερωτήσεις. Τα θυμόταν όλα πεντακάθαρα κι έλεγε πως ποτέ του δε θα ξεχάσει τίποτα από κείνες τις στιγμές. Κάπου είκοσι βήματα πιο δω απ’ τον τόπο της εκτέλεσης- όπου στεκόταν κόσμος και στρατιώτες είχαν μπήξει στο χώμα τρεις πασσάλους γιατί οι κατάδικοι ήταν αρκετοί. Τους τρεις πρώτους τους πήγαν στους πασσάλους, τους έδεσαν , τους φόρεσαν το ρούχο των μελλοθανάτων (άσπρες μακριές μπλούζες) και στα μάτια τους κατέβασαν άσπρες κουκούλες για να μη βλέπουν τα ντουφέκια. Ύστερα, απέναντι σε κάθε πάσσαλο παρατάχτηκε το εκτελεστικό απόσπασμα- αρκετοί στρατιώτες. Ο γνωστός μου στεκόταν όγδοος στη σειρά, έπρεπε λοιπόν να πάει στους πασσάλους με την τρίτη τριάδα. 

Ο ιερέας πέρασε μπροστά απ’ όλους τους με το σταυρό. Όλα έδειχναν πως είχε να ζήσει κάπου πέντε λεπτά, όχι περισσότερο. Μου λέγε πως εκείνα τα πέντε λεπτά του φαινόταν μία ατέλειωτη διορία, ένας τεράστιος θησαυρός. Του φαινόταν πως μέσα σε κείνα τα πέντε λεπτά θα ζήσει τόσες ζωές, που προς το παρόν δεν υπάρχει λόγος να σκέφτεται την τελευταία στιγμή, τόσο μάλιστα που πήρε ορισμένες αποφάσεις: υπολόγισε το χρόνο για ν’ αποχαιρετίσει τους συντρόφους του, ξεχώρισε γι’ αυτούς δυό λεπτά πάνω-κάτω, άλλα δυό λεπτά τα ξεχώρισε να σκεφτεί για τελευταία φορά για τον εαυτό του, κι ο,τι απόμενε, είπε να κοιτάξει για στερνή φορά για γύρω του.

Είχε πλήρη συνείδηση πως πήρε αυτές ακριβώς τις τρεις αποφάσεις και τα’ χε έτσι ακριβώς υπολογίσει όλα. Πέθαινε είκοσι εφτά χρονών, γερός και δυνατός. Αποχεραιτώντας τους συντρόφους του, θυμόταν πως σ’ έναν απ’ αυτούς είχε κάνει μία αρκετά άσχετη ερώτηση κι ενδιαφέρθηκε μάλιστα πολύ ν’ ακούσει την απάντηση. Ύστερα όταν αποχαιρέτησε τους συντρόφους του, ήρθε η σειρά για κείνα τα δυό λεπτά που τά’χε υπολογίσει για να σκεφτεί για τον εαυτό του. Ήξερε απ’ τα πριν τι θα σκεφτόταν: λαχταρούσε όλη την ώρα να φανταστεί όσο μπορούσε πιο γρήγορα και πιο ζωηρά τούτο δω: πως γίνεται αλήθεια κι είναι τώρα ζωντανός και σε τρία λεπτά θα’ ναι κιόλας κάτι, κάποιος η κάτι , – μα ποιός; Που; Αυτά λογάριαζε να τα ξεδυαλύνει μέσα σε κείνα τα δυό λεπτά!

Λίγο μακρύτερα ήταν και μία εκκλησία, η κορφή της μητρόπολης με τον επίχρυσο τρούλο λαμποκοπούσε μες στον ήλιο. Θυμόταν πως κοίταξε με τρομερή επιμονή κείνη τη στέγη και τις αχτίδες που αντανακλούσε το χρυσάφι της. Δεν μπορούσε να ξεκολλήσει τη ματιά του απ’ τις αχτίδες: του φαινόταν πως οι αχτίδες εκείνες ήταν η καινούργια του φύση, πως σε τρία λεπτά θα γίνει κατά κάποιον τρόπο ένα μαζί τους…το άγνωστο κι η αποστροφή γι’ αυτό το καινούργιο που θα γίνει και θα’ ρθει τώρ’ αμέσως, ήταν κάτι το τρομερό. 

Έλεγε ωστόσο πως εκείνη τη στιγμή δεν του βάραινε τίποτα τόσο την καρδιά όσο η αδιάκοπη σκέψη: «Τι θα γινόταν, αν δεν πέθαινα! Τι θα γινόταν, αν ξανακέρδιζα τη ζωή- τι αιωνιότητα! Κι όλα αυτά θα ήταν δικά μου! τότε κάθε στιγμή θα την είχα μεταβάλει σε αιώνια, τίποτα δε θά’χανα, την κάθε στιγμή θα την υπολόγιζα και θα τη λογάριαζα, τίποτα πια δε θα ξόδευα άσκοπα!» Έλεγε πως τελικά, η σκέψη κείνη μεταμορφώθηκε μέσα του σ’ ένα τέτοιο μίσος που άρχισε να λαχταράει να τον ντουφεκίσουν μία ώρα αρχύτερα.

Ο πρίγκιπας σώπασε ξαφνικά. Όλες τους περίμεναν πως θα συνεχίσει και θα βγάλει τα συμπεράσματά του.

- Τελειώστε;- ρώτησε η Αγλαΐα.

- Τι; Τελείωσα,- είπε ο πρίγκιπας βγαίνοντας απ’ την ονειροπόληση όπου για μια στιγμή είχε βυθιστεί.

-  Μα ποιός ο λόγος λοιπόν που μας τα διηγηθήκατε ολ ’αυτά;

- Έτσι… το θυμήθηκα….το ’φέρε η κουβέντα…

- Είστε πολύ αποσπασματικός,- παρατήρησε η Αλεξάνδρα.-Σίγουρα, πρίγκιψ, θα θέλατε να καταλήξετε στο συμπέρασμα πως ούτε μία στιγμή δεν μπορεί να την υπολογίζει κανείς με πεντάρες και πως καμιά φορά και τα πέντε λεπτά είναι πολυτιμότερα και από ένα θησαυρό. Όλ’ αυτά είναι αξιέπαινα, επιτρέψτε μου ωστόσο να ρωτήσω, τι απέγινε αυτός ο φίλος που σας διηγήθηκε αυτά τα τρομερά πράγματα…Του άλλαξαν, όπως είπατε, την ποινή του, που θα πει λοιπόν πως του χάρισαν αυτή την απέραντη ζωή. Λοιπόν, πέστε μας, τι απέκανε αργότερα μ’ αυτά τα πλούτη; Την έζησε τάχα την κάθε στιγμή «λογαριάζοντάς την και υπολογίζοντάς την»;

- Ω, όχι, μου το’ λέγε ο ίδιος, – τον ρώτησα και γω αναφορικά μ’ αυτό το ζήτημα,- δεν έζησε καθόλου έτσι κι έχασε πολλές, πάρα πολλές στιγμές.
(….)

- Τι γενναίες που είσαστε ωστόσο να, γελάτε, εμένα όμως μου έκαναν τόση κατάπληξη όλ’ αυτά που άκουσα τότε απ’ το γνωστό μου, που αργότερα τα είδα όνειρο στον ύπνο μου- είδα κείνα τα τελευταία πέντε λεπτά…

Πρόσληψη και αφήγηση της Ιστορίας στα «Κυπριακά ποιήματα» του Σεφέρη

Διηγότανε την ιστορία ένας καλόγερος, ένας μισότρελος, ένας ονειροπόλος


• Του Σάββα Παύλου
Φιλόλογου- Συγγραφέα
Κέντρο Μελετών Ιεράς Μονής Κύκκου

Η συνεχής υπόμνηση των δεσμών του Σεφέρη με την κυπριακή μεγαλόνησο, η ταύτισή του, ακόμη, με τον κόσμο της Κύπρου, μα και το γενικότερο συναίσθημα αγάπης, με το οποίο η κοινωνία του νησιού περιέβαλε γενικά το έργο του λόγω της συλλογής…Κύπρον, ούμ’ έθέσπισεν…, (μέσα από την προσωπική ανάγνωση, αλλά και μέσα από τη σχολική πρακτική), οδήγησε και σε φαινόμενα αυτού του είδους: Στην περιοχή Κάβο Γκρέκο, της επαρχίας Αμμοχώστου, επιδεικνύουν με υπερηφάνεια τις σπηλιές, που βρίσκονται εκεί αναφέροντας ότι ο Σεφέρης εμπνεύστηκε από αυτές, για να γράψει το ποίημά του «Μέσα στις θαλασσινές σπηλιές» [= Τετράδιο Γυμνασμάτων, 1940]. Ακόμη, σε άλλο δημοσίευμα, αναφέρεται ότι ο μικρός όρμος της περιοχής Κώννος, μεταξύ Αγίας Νάπας και Πρωταρά, ήταν «το περιγιάλι το κρυφό» που ενέπνευσε τον ποιητή, για να γράψει το ποίημά του «Άρνηση». Όπως ανέφερα και στο βιβλίο μου «Σεφέρης και Κύπρος», καταθέτοντας και μια δική μου μαρτυρία, σύμφωνα με την οποία το κρυφό περιγιάλι μετατέθηκε από την περιοχή Αμμοχώστου στην κατεχόμενη επαρχία της Κερύνειας, το 1993, σε εκπομπή του σταθμού «Ράδιο Πρώτο» για τον Σεφέρη, με την ευκαιρία της συμπλήρωσης 40 χρόνων από την πρώτη επίσκεψή του στο νησί, η υπεύθυνη της εκπομπής ανέφερε, ανάμεσα σε άλλα εισαγωγικά, και για κάποιο περιγιάλι της κατεχόμενης Κερύνειας, που ενέπνευσε τον ποιητή να γράψει το γνωστό και ωραίο ποίημά του «Στο περιγιάλι το κρυφό». Όταν υπέδειξα ότι το ποίημα αυτό δημοσιεύτηκε, μαζί με τα άλλα ποιήματα της συλλογής Στροφή, το 1931, 22 χρόνια πριν από την πρώτη επίσκεψη του Σεφέρη στο νησί μας, με δυσκολία έγινα πιστευτός, και δημιούργησα αισθήματα διάψευσης και απογοήτευσης, γιατί, όπως φαίνεται, αυτή η πεποίθηση, που προκαλούσε έντονα συναισθήματα λόγω της σύνδεσης του ποιήματος με τις κατεχόμενες ακτές της Κερύνειας, ήταν αρκετά παγιωμένη.

Δεν αντιμετωπίζω τα προηγούμενα με την έπαρση του φιλολογικού ερευνητή, που γνωρίζει δεδομένα και στοιχεία και αποκαθιστά την αλήθεια και την αντικειμενικότητα. Εξ άλλου τίτλος της εισήγησής μου είναι: Διηγότανε την ιστορία ένας καλόγερος, ένας μισότρελος, ένας ονειροπόλος [= από το «κυπριακό» ποίημα του Σεφέρη «Οι Γάτες τ' Αϊ Νικόλα», το οποίο θα αποτελέσει κεντρικό θέμα της μελέτης], όπως ο ποιητής, που μετά τη γνωριμία του με τον κόσμο της Κύπρου, θα διηγηθεί για την Ιστορία του νησιού, πότε σαν άνθρωπος, που ξέρει τους παραδοσιακούς και σχολαστικούς τρόπους, που τηρεί το τυπικό της αντιγραφής και της αποτύπωσης, πότε σαν άνθρωπος, που με τον μισότρελο, όταν αφίσταται από τη λογική, και με τα ονειροπολήματά του θέλει να τρυπήσει το δίχτυ, που υφαίνει η αρχή της πραγματικότητας, κάποτε με ποιήματα, που έχουν εμφανή τον ιστορικό διδακτισμό, μα και με στίχους, που ακολουθούν άλλους υπόγειους δρόμους.

Οι προηγούμενες, λοιπόν, αναφορές, για συνδέσεις ποιημάτων του Σεφέρη με κυπριακά τοπία μπορεί να μην ευσταθούν φιλολογικά, εκφράζουν όμως τη στάση της σημερινής Κύπρου, την αγάπη της για τον Σεφέρη και την προσπάθειά της να αναδείξει, με κάθε τρόπο, τις οποιεσδήποτε σχέσεις του ποιητή με το νησί ή ακόμη και να τις «δημιουργήσει», και είναι ενδεικτικές για την τύχη και την υποδοχή ενός ποιητικού έργου σε έναν τόπο, και εν τέλει ενδιαφέρουν και τη φιλολογία.

Ένα ταξίδι «προϋπάρχει» μέσα από ευαισθησίες και γνώσεις, που αποταμίευσε ο ποιητής, και οι οποίες λειτουργούν ως υποδοχή των εντυπώσεων, των γνώσεων και των εμπειριών, που θα εκδιπλώσει αργότερα η ταξιδιωτική πορεία. Πριν φτάσει στην Κύπρο, ο Σεφέρης είχε θησαυρίσει στην κυπριώτικη στέρνα του αρκετά, κυρίως από τις μικρασιατικές διαδρομές του, όταν επισκέπτεται, 28 χρόνια μετά τη Μικρασιατική καταστροφή, την περιοχή της Σμύρνης και τον τόπο γενικά, που βλάστησαν τα δώδεκά του χρόνια. Ταυτόχρονα, ως λόγιος ποιητής, μελετά με προσοχή κείμενα για την Κύπρο, παρατηρεί με οξύτητα και ευστροφία, αποτυπώνει, τόσο στην Αλληλογραφία του όσο και στα Ημερολόγιά του, καίριες και ευσύνοπτες επισημάνσεις για τη στάση ελλαδικών και ξένων παραγόντων απέναντι στα αιτήματα του κυπριακού αγώνα, κάποτε πολύ αποκαλυπτικές.

Ανήκω σε μια ομάδα ανθρώπων, που η κυπριακή καταστροφή του 1974 τους ώθησε στην παθιασμένη μελέτη για οτιδήποτε αναφερόταν στην Κύπρο. Κάθε βιβλίο ή άρθρο, που κυκλοφορούσε, διαβαζόταν αμέσως και συζητιόταν, ταυτόχρονα κυνηγούσαμε με μανία και κάθε παλιό βιβλίο, αφιέρωμα περιοδικού, λογοτεχνικό έργο, ταξιδιωτικό κείμενο ή μελέτημα για την Κύπρο που τυπώθηκε τις προηγούμενες δεκαετίες ή, ακόμη, τον προηγούμενο αιώνα. Ήταν η φυσιολογική τάση και αντίδραση νέων, τότε, φοιτητών της φιλολογίας, θέλαμε να εντοπίσουμε, να γνωρίσουμε και να σώσουμε κάθε ψηφίδα, που αναφερόταν στον τόπο μας, που βούλιαξε τόσο τραγικά.

Ύστερα από τριάντα χρόνια συνεχούς και πεισματικής κυπρολογικής ανάγνωσης και μελέτης, ύστερα από δεκάδες χιλιάδες σελίδες κυπρολογικών κειμένων που πέρασαν μπροστά από τα μάτια μου, πιστεύω ότι έχω το δικαίωμα να δώσω την προσωπική μου κρίση και διαβεβαίωση ότι ο Σεφέρης αποτελεί μοναδική περίπτωση ανθρώπου που είδε, στις ημερολογιακές του εγγραφές και στις επιστολές του, οι οποίες αναφέρονται σε κυπριακά θέματα, τόσο διεισδυτικά τις διάφορες πλευρές της Κύπρου, που κατάφερε να εντοπίσει τις υπόγειες δυνάμεις αρκετών φαινομένων και να δει τις αλληλουχίες και τις προεκτάσεις τους με βαθύτητα.

Ένα παράδειγμα: Ο Σεφέρης, όταν επισκέπτεται το νησί, είναι επιφυλακτικός στις συναντήσεις του με τον παλιό του φίλο και «φίλο του άλλου πολέμου» Λόρενς Ντάρελ, γιατί ο τελευταίος δέχτηκε να αναλάβει ανώτατο αξίωμα στην αποικιοκρατική μηχανή της Κύπρου – Διευθυντής του Γραφείου Πληροφοριών, Τύπου και Ραδιοφωνικού σταθμού, των μέσων δηλαδή διοχέτευσης της αποικιοκρατικής προπαγάνδας. Στις επιστολές του προς τους φίλους του ο Σεφέρης κρίνει τον Ντάρελ, που από πασιφιστής και σαρκαστής, παλαιότερα, του βρετανικού αποικιοκρατικού μεγαλείου, εξελίσσεται στην Κύπρο σε ταπεινό θεράποντα της αγγλοκρατίας, σε ώρες μάλιστα που οι διεκδικήσεις του κυπριακού λαού άρχισαν να εντείνονται. Εκείνο που όμως προκαλεί την αγανάκτηση του Σεφέρη για τον Ντάρελ είναι όταν ο τελευταίος χρησιμοποιεί τη «φιλελληνική» του ιδιότητα, για να προσφέρει καλύτερα στην αποικιοκρατική μηχανή, η οποία προσπαθούσε να αλλοτριώσει συνειδήσεις και να καθυποτάξει τις διεκδικήσεις των Ελλήνων της Κύπρου.

Γράφει ο Σεφέρης στον Γ. Π. Σαββίδη, για να του εξηγήσει γιατί δεν θέλει να συνεργαστεί με την Αγγλοελληνική Επιθεώρηση, και να δώσει εκεί, ως συνεργασία, κάποια από τα κυπριακά ποιήματά του: «Όταν όμως βλέπω πνευματικά ιδρύματα, με πολλή τέχνη είναι αλήθεια, να μπαίνουν στη δούλεψη αυτών των Κυρίων [της αποικιοκρατίας], αρχίζω να κουμπώνομαι. Κι όταν βλέπω πνευματικούς ανθρώπους και φίλους μας (e.g. Durrel) να γίνονται προπαγανδιστές αυτών των κυρίων και να χρησιμοποιούν και τις φιλίες που είχαν στην Ελλάδα ακόμη, για να εισδύσουν και να εξανδραποδίσουν συνειδήσεις στο νησί – ε! τότε κουμπώνομαι ολωσδιόλου».

Πρόσφατα, σε μελέτημα της Βαρβάρας Παπασταύρου Κορωνιωτάκη, στο περιοδικό The New Griffon, δημοσιεύτηκε αποκαλυπτική επιστολή του Ντάρελ, που απηύθυνε τον Φεβρουάριο του 1953 προς τον Άγγλο κυβερνήτη της Κύπρου. Η επιστολή ήταν καταχωνιασμένη στα κρατικά αρχεία, και δημοσιοποιήθηκε με τη συμπλήρωση 50, περίπου, έτη από την παραλαβή της. Σ’ αυτή την επιστολή ο Ντάρελ, για να υποστηρίξει την αίτησή του να προσληφθεί ως υψηλόβαθμο και υψηλόμισθο στέλεχος της αποικιοκρατίας, προβάλλει και χρησιμοποιεί τις φιλίες του με τους Ελλαδίτες και Κύπριους πνευματικούς ανθρώπους. Αφού, λοιπόν, σε όλο το πρώτο μέρος της επιστολής τονίσει τις φιλελληνικές του περγαμηνές, γράφει π.χ. ότι «το όνομά μου είναι γνωστό σε αθηναϊκούς και κυπριακούς λογοτεχνικούς κύκλους και οι Έλληνες της Κύπρου με έχουν αγαπήσει από καρδιάς», καταλήγει:

«Δεν γνωρίζω αν ο ευρύς κύκλος των προσωπικών μου σχέσεων θα επιβίωνε ενός κρατικού διορισμού, ούτε αν θα μπορούσα να εξασφαλίσω την εγκάρδια συνεργασία αυτών που τώρα με θεωρούν φίλο τους. Αλλά ο διορισμός ενός γνωστού φιλέλληνα σε ένα τέτοιου είδους αξίωμα θα έβαζε το Εθναρχικό Συμβούλιο, στο οποίο άλλωστε χρωστώ και τη σημερινή μου θέση, σε μεγάλο δίλημμα. Εάν μπορούσα να ξεκαθαρίσω μερικά ψυχολογικά εμπόδια, θα μπορούσα να επιτύχω να εισχωρήσω εις βάθος στον μηχανισμό αυτόν, πράγμα που θα δικαιολογούσε την ύπαρξη του δαπανηρού διορισμού στο CBS: και το οποίο θα βοηθούσε να αναχαιτισθεί, αν όχι να εξολοθρευτεί, το Ενωτικό συναίσθημα».

Με άλλα λόγια, ο ευπειθέστατος Ντάρελ, για να πετύχει τον υψηλόμισθο διορισμό του, υποβάλλει με τον πιο κυνικό τρόπο ότι μπορούν να χρησιμοποιηθούν οι φιλελληνικές του περγαμηνές στην αναχαίτιση των ελληνικών αισθημάτων του κυπριακού ελληνισμού, προτείνει να χρησιμοποιηθούν οι φιλίες του με Έλληνες και Κύπριους, για να διεισδύσει και να εξανδραποδίσει συνειδήσεις.

Οι εικασίες για το παιχνίδι, που έπαιζε ο Ντάρελ στη σκακιέρα της Κύπρου, τελειώνουν, γιατί τώρα τα πράγματα έγιναν διάφανα για τον ρόλο του. Ο Σεφέρης, του οποίου οι κρίσεις εναντίον του Ντάρελ κρίθηκαν ως ιδιαίτερα αυστηρές, δικαιώθηκε πλήρως, είχε καταλάβει αμέσως τον ρόλο, τη νοοτροπία και το ήθος του Άγγλου «φίλου του άλλου πολέμου».

Ο Σεφέρης ανησυχεί για τη μοίρα της Κύπρου. Είναι Μικρασιάτης με την πίκρα της γνώσης από την εκθεμελίωση του μικρασιατικού ελληνισμού, βίωσε βαθιά πως ένας ολόκληρος κόσμος εκμηδενίστηκε από τις πανάρχαιες εστίες του. Εργαζόμενος σε διάφορες θέσεις της ελληνικής κυβερνητικής μηχανής (ειδικά κατά την περίοδο της κατοχής, όταν υπηρετούσε υπό την εξόριστη, στην Αίγυπτο, ελληνική κυβέρνηση, καθώς και κατά την περίοδο των πρώτων μετακατοχικών χρόνων), γνωρίζει τις αδυναμίες της ελληνικής πολιτικής και τις εξαρτήσεις της από ξένα κέντρα, συνειδητοποιεί τον κυνισμό των Μεγάλων Δυνάμεων και φοβάται ότι η Κύπρος μπορεί να χαθεί και αυτή, όπως η μικρασιατική του πατρίδα. Ανησυχίες για τη μοίρα της Κύπρου διατυπώνει γραπτώς το 1954, μετά τη δεύτερη επίσκεψή του στο νησί, και ενώ επεξεργάζεται τα ποιήματά του, που θα απαρτίσουν τη συλλογή…Κύπρον, ούμ’ εθέσπισεν… Στο κείμενό του Χειρόγραφο Σεπ. ’41, αναφερόμενος στις αδυναμίες και τα λάθη της ελληνικής πολιτικής, κατά τη διάρκεια του πολέμου, έγραψε για τον φόβο του ότι τα Δωδεκάνησα θα μπορούσε να περιέρχονταν στην τουρκική κυριαρχία. Όταν ξαναδιαβάζει το κείμενό του δεκατρία χρόνια αργότερα, ύστερα από την κυπριακή εμπειρία των ετών 1953 και 1954, προσθέτει και την ακόλουθη υποσημείωση — σχόλιο: «Μπορώ τώρα να προσθέσω αδίσταχτα: και η Κύπρος (Νοέμβριος 1954)».

Δεν είναι λοιπόν τυχαία η συμπερίληψη στη συλλογή…Κύπρον, ού μ’ εθέσπισεν… δύο ποιημάτων, [= «Μνήμη, Α'» και «Μνήμη, Β'»], που ολοκληρώθηκαν πριν από τη γνωριμία του με την Κύπρο, πριν επισκεφτεί για πρώτη φορά το νησί, γράφτηκαν με αφορμή τον ποιητικό σπινθήρα, που προκάλεσε η επίσκεψή του, το 1950, στη Σμύρνη και στις άλλες περιοχές του εκθεμελιωμένου μικρασιατικού ελληνισμού. Με τα δύο αυτά ποιήματα δημιουργείται ένας δεσμός υπόμνησης και εγρήγορσης μεταξύ Μικρασίας και Κύπρου. Ακόμη, έμμεση προειδοποίηση για τη μοίρα της Κύπρου, χωρίς εμφανείς και κραυγαλέες καταδηλώσεις, αλλά με τα υποβαλλόμενα από το ποιητικό υλικό στοιχεία, αποτελούν και τα ποιήματα «Πενθεύς» και «Ευριπίδης, Αθηναίος», ποιήματα με διαμελισμούς και ακρωτηριασμούς, που φαίνονται στην πρώτη ανάγνωση ως «παράξενα» και «αταίριαστα» σε μια συλλογή με έντονο το κυπρολογικό θεματογραφικό υλικό.

Προειδοποίηση για τη μοίρα της Κύπρου είναι και το ποιητικό σκηνικό στις «Γάτες τ’ Αϊ – Νικόλα» το οποίο παραθέτω:

ΟΙ ΓΑΤΕΣ Τ’ ΑΪ – ΝΙΚΟΛΑ

Τον δ’ ανευ λύρας όμως υμνωδεί

θρήνον Ερινύος

αυτοδίδακτος έσωθεν θυμός,

ου το πάν έχων

ελπίδος φίλον θράσος.

ΑΓΑΜΕΜΝΩΝ, 990 επ.

«Φαίνεται ο Κάβο – Γάτα…», μου είπε ο καπετάνιος δείχνοντας ένα χαμηλό γιαλό μέσα στο πούσι τ’ άδειο ακρογιάλι ανήμερα Χριστούγεννα, «…και κατά τον Πουνέντε αλάργα το κύμα γέννησε την Αφροδίτη•

λένε τον τόπο Πέτρα του Ρωμιού.

Τρία καρτίνια αριστερά!»

Είχε τα μάτια της Σαλώμης η γάτα που έχασα

τον άλλο χρόνο

κι ο Ραμαζάν πως κοίταζε κατάματα το θάνατο,

μέρες ολόκληρες μέσα στο χιόνι της Ανατολής

στον παγωμένο ήλιο

κατάματα μέρες ολόκληρες ο μικρός εφέστιος θεός.

Μη σταθείς ταξιδιώτη.

«Τρία καρτίνια αριστερά» μουρμούρισε ο τιμονιέρης.

…ίσως ο φίλος μου τώρα να κοντοστέκονταν,

ξέμπαρκος τώρα

κλειστός σ’ ένα μικρό σπίτι με εικόνες

γυρεύοντας παράθυρα πίσω απ’ τα κάδρα.

Χτύπησε η καμπάνα του καραβιού

σαν τη μονέδα πολιτείας που χάθηκε

κι ήρθε να ζωντανέψει πέφτοντας

αλλοτινές ελεημοσύνες.

«Παράξενο», ξανάειπε ο καπετάνιος.

«Τούτη η καμπάνα -μέρα που είναι-

μου θύμισε την άλλη εκείνη, τη μοναστηρίσια.

Διηγότανε την ιστορία ένας καλόγερος

ένας μισότρελος, ένας ονειροπόλος.

Τον καιρό της μεγάλης στέγνιας,

-σαράντα χρόνια αναβροχιά-

ρημάχτηκε όλο το νησί•

πέθαινε ο κόσμος και γενιούνταν φίδια.

Μιλιούνια φίδια τούτο τ’ ακρωτήρι,

χοντρά σαν το ποδάρι ανθρώπου

και φαρμακερά.

Το μοναστήρι τ’ Άϊ – Νικόλα το είχαν τότε

Αγιοβασιλείτες καλογέροι

κι ούτε μπορούσαν να δουλέψουν τα χωράφια

κι ούτε να βγάλουν τα κοπάδια στη βοσκή•

τους έσωσαν οι γάτες που αναθρέφαν.

Την κάθε αυγή χτυπούσε μια καμπάνα

και ξεκινούσαν τσούρμο για τη μάχη.

Όλη μέρα χτυπιούνταν ως την ώρα

που σήμαιναν το βραδινό ταγίνι.

Απόδειπνα πάλι η καμπάνα

και βγαίναν για τον πόλεμο της νύχτας.

Ήτανε θαύμα να τις βλέπεις, λένε,

άλλη κουτσή, κι άλλη στραβή, την άλλη

χωρίς μύτη, χωρίς αυτί, προβιά κουρέλι.

Έτσι με τέσσερεις καμπάνες την ημέρα

πέρασαν μήνες, χρόνια, καιροί κι άλλοι καιροί.

Άγρια πεισματικές και πάντα λαβωμένες

ξολόθρεψαν τα φίδια μα στο τέλος

χαθήκανε• δεν άντεξαν τόσο φαρμάκι.

Ωσάν καράβι καταποντισμένο

τίποτε δεν αφήσαν στον αφρό

μήτε νιαούρισμα, μήτε καμπάνα.

Γραμμή!

Τι να σου κάνουν οι ταλαίπωρες

παλεύοντας και πίνοντας μέρα και νύχτα

το αίμα το φαρμακερό των ερπετών.

Αιώνες φαρμάκι• γενιές φαρμάκι».

«Γραμμή!» αντιλάλησε αδιάφορος ο τιμονιέρης.

Τετάρτη, 5 Φεβρουαρίου 1969

H άνοδος της Χούντας στην εξουσία, τον Απρίλη του 1967, προκαλεί συνεχώς μεγάλη ανησυχία στον Σεφέρη. Όχι μόνο για την οπισθοδρόμηση της πολιτικής ζωής, την πνευματική στασιμότητα, τη μείωση της Ελλάδας στο εξωτερικό, την καθυστέρησή της απέναντι στους άλλους λαούς, το στραγγάλισμα, που υφίστατο ό,τι είχε αλήθεια και ζωή στη χώρα, αλλά κυρίως για την πιθανότητα μιας νέας συμφοράς, ενός νέου εθνικού ακρωτηριασμού. Κι όσο συνειδητοποιούσε πως η δικτατορία εδραίωνε συνεχώς το καθεστώς της, καταλάβαινε πως αυτό θα είχε συνέπειες στο Κυπριακό, το μείζον εθνικό πρόβλημα του ελληνισμού, και φοβόταν πως η απώλεια της Κύπρου θα είναι η πληρωμή για τα ανομήματα της Χούντας. Οι πράξεις του δικτατορικού καθεστώτος όσον αφορά την Κύπρο, οι μειοδοτικές δηλώσεις υπευθύνων της Χούντας, καθώς και άλλα πολλά φημολογούμενα και δηλούμενα για κλείσιμο του Κυπριακού, επιβεβαίωναν τις ανησυχίες του. Ήδη από τους πρώτους μήνες της ανόδου της Χούντας στην εξουσία εξελίχθηκε η κρίση της Κοφίνου (τον Νοέμβριο του 1967), η οποία είχε ως κύριο αποτέλεσμα την ανάκληση της ελληνικής μεραρχίας από την Κύπρο -με την πράξη της αυτή η δικτατορική κυβέρνηση μετέτρεπε πια το νησί σε εύκολη λεία των τουρκικών επεκτατικών σχεδίων.

Από μαρτυρίες συγγενικών του προσώπων και φίλων, καθώς και σε κείμενα μελετητών του έργου του, τονίζεται η ανησυχία για την εξέλιξη του Κυπριακού, που κατείχε συνεχώς τον Σεφέρη από την άνοδο της Χούντας στην εξουσία μέχρι τον θάνατό του το 1971, οι φόβοι του για καταστροφική εξέλιξη και ακρωτηριασμό της Κύπρου.

Πιστεύω ότι αυτοί οι φόβοι και οι ανησυχίες ήταν η κύρια αιτία, που οδήγησε τον Σεφέρη να υπερβεί τους δισταγμούς και τις αναστολές του και να δημοσιοποιήσει τη γνωστή αντιδικτατορική δήλωσή του στις 28 Μαρτίου 1969, η οποία είναι η μοναδική δημόσια πολιτική πράξη του ποιητή, που πάντα κρατούσε μια εφεκτική στάση αναμονής και επιφυλακτικότητας απέναντι στις πολιτικές εξελίξεις της Ελλάδας. Το κείμενο της δήλωσης, περιεκτικό και λιτό, είναι μια ύστατη προειδοποίηση για επερχόμενη εθνική τραγωδία, η οποία επαληθεύτηκε τραγικά το καλοκαίρι του 1974: «Όλοι πια το διδάχτηκαν και το ξέρουν πως στις δικτατορικές καταστάσεις η αρχή μπορεί να μοιάζει εύκολη, όμως η τραγωδία περιμένει, αναπότρεπτη, στο τέλος. Το δράμα αυτού του τέλους μας βασανίζει, συνειδητά ή ασυνείδητα, όπως στους παμπάλαιους χορούς του Αισχύλου. Όσο μένει η ανωμαλία, τόσο προχωρεί το κακό. Είμαι ένας άνθρωπος χωρίς κανένα απολύτως πολιτικό δεσμό, και, μπορώ να πω, μιλώ χωρίς φόβο και χωρίς πάθος. Βλέπω μπροστά μου τον γκρεμό, όπου μας οδηγεί η καταπίεση που κάλυψε τον τόπο. Αυτή η ανωμαλία πρέπει να σταματήσει. Είναι εθνική επιταγή».

Όπως αναφέραμε προηγουμένως, τις ανησυχίες του ποιητή για την Κύπρο εκφράζει και το ποίημα «Οι γάτες τ’ Αϊ – Νικόλα», που ο ποιητής ολοκλήρωσε τον προηγούμενο της δήλωσης μήνα. Ο Σεφέρης ξεκινά την επεξεργασία του ποιήματος, όπως εμφαίνεται και από δική του χρονολόγηση (και από εσωτερικά τεκμήρια ενός πρώτου σχεδιάσματος), τα Χριστούγεννα του 1952, όταν, κατά τη διάρκεια του ταξιδιού του προς Λίβανο, για να αναλάβει τη διπλωματική εκπροσώπηση της Ελλάδας, παραπλέει την Κύπρο και αποβιβάζεται για δύο ώρες στη Λεμεσό.

Είναι λοιπόν «Οι γάτες τ’ Αϊ-Νικόλα» το πρώτο κυπριακό ποίημα του Σεφέρη, που ανοίγει τη συλλογή…Κύπρον, ού μ’ εθέσπισεν…. Όμως, όσον αφορά στο θέμα της ολοκλήρωσης και δημοσίευσης, το ποίημα κλείνει τη συλλογή, αφού ο ποιητής το ολοκληρώνει και το δημοσιεύει το 1969, δεκατέσσερα χρόνια μετά την έκδοση της κυπριακής συλλογής του. Ο Σεφέρης αγωνιζόταν να τελειώσει το ποίημα μέχρι το 1956. Σε χριστουγεννιάτικη μάλιστα επιστολή του, του 1954, δύο χρόνια ακριβώς μετά το ξεκίνημα, ανέφερε ότι θα προσπαθούσε να γράψει το ποίημα αυτό. Μετά, το 1956, το παράτησε, αφήνοντας στο αρχείο του 10 φύλλα, που αποτυπώνουν τις προσπάθειές του.

Το 1968 το ανασύρει από το συρτάρι του και αρχίζει να το επεξεργάζεται ξανά. Το ποίημα ολοκληρώνεται την Τετάρτη, 5 Φεβρουαρίου 1969, πενήντα μέρες πριν από τη δημοσιοποίηση της δήλωσής του εναντίον της δικτατορίας.

Παρ’ όλον ότι οι δρόμοι της ποίησης δύσκολα ανιχνεύονται και οι αφορμές της ποιητικής έκφρασης είναι περίπλοκες, πολύπλοκες και σκοτεινές, εντούτοις πιστεύω ότι δεν θα ήταν παράλογο να υποστηρίξει κανείς ότι ο Σεφέρης νιώθει την ανάγκη να ολοκληρώσει αυτό το ποίημα, για να εκφράσει τις ανησυχίες του για την πορεία του Κυπριακού, όπως διαμορφώνονται μετά την άνοδο της Χούντας στην εξουσία.

Δεκαέξι, λοιπόν, χρόνια μετά το πρώτο ξεκίνημα και δώδεκα χρόνια μετά που παράτησε την επεξεργασία του ανασύρει από τα χαρτιά του τα σχεδιάσματα του ποιήματος και το ολοκληρώνει, δίνοντάς του και άλλες διαστάσεις, που δεν είχαν οι πρώτες γραφές.

Αρκετά πληροφοριακό για τη διαδικασία ολοκλήρωσης του ποιήματος είναι και το ακόλουθο απόσπασμα από τη συνομιλία του ποιητή με την

Ανν Φιλίπ το 1971:

Γ.Σ.: Οι γάτες του Αϊ-Νικόλα είναι ένα ποίημα που ανήκε στον κύκλο των ποιημάτων της Κύπρου, δηλαδή στον τόμο, που δημοσίευσα το ’55. Αλλά ήταν ένα ποίημα, που δεν μπόρεσα να το τελειώσω τότε, μου πήρε πολύ χρόνο να το ολοκληρώσω. Είναι πολύ παράδοξο το πως μία και μοναδική λέξη με κάνει να διστάζω στο να τελειώσω ένα ποίημα, με εμποδίζει να τελειώσω ένα ποίημα. Μερικές φορές περνούν δύο χρόνια, άλλοτε τρία. Μερικές φορές ανασύρω από τη μνήμη μου τρεις στίχους, που είχαν εντυπωθεί εκεί πριν από χρόνια. Είχαν μείνει εκεί και αναδύθηκαν εκ νέου. H ιδέα του ποιήματος Οι γάτες του Αί-Νικόλα υπήρχε λοιπόν σαν ένα ντεκόρ, μία σκηνοθεσία. Υπήρχε εκεί από την εποχή, που άρχιζα να γράφω τα ποιήματα της Κύπρου. Αλλά δεν μπορούσα να το τελειώσω. Δεν έβρισκα τη γραμμή, την καμπύλη, που θα έκλεινε το ποίημα. Το τέλος ήρθε, την καταληκτήρια ημερομηνία την έβαλα το Φεβρουάριο του 1969.

Α.Φ.: Τότε βρήκες το τέλος!

Γ.Σ.: Ναι, Φεβρουάριο του ’69. Αυτό το ποίημα βασίζεται σε μια κυπριακή παράδοση που διασώζεται στην Περιγραφή Ολοκλήρου της Νήσου Κύπρου, που έγινε από κάποιον Lusignan, το 16ον αιώνα. Ένα μοναχό Lusignan, που ανήκε στη βασιλική οικογένεια… Περιγράφει λοιπόν, άλλωστε θα το δεις εκεί, στη σημείωση, που κάνω, πως το μέρος πλήττεται από δηλητηριώδη φίδια, που θα έπρεπε να εξοντωθούν, και λέει, με μια αφέλεια ύφους, ότι ιδρύεται ένα μοναστήρι, του οποίου οι μοναχοί συμφωνούν να δίνουν στις γάτες, σ’ αυτό το κοπάδι των γατιών, που είχαν για την εξόντωση των φιδιών, μια συγκεκριμένη ποσότητα κρέατος, έτσι ώστε τα δύστυχα ζώα να μην τρώνε πάντα φαρμάκι, δηλητήριο. Γιατί τα φίδια ήταν δηλητηριώδη.»

Ενδεικτικό της ανησυχίας, που θέλει να μεταδώσει ο ποιητής, είναι και το απόσπασμα από τον Αισχύλο, που χρησιμοποιεί ως επιγραφή του ποιήματος.

H επιγραφή από τον Αγαμέμνονα του Αισχύλου, καθώς και το ποίημα ολόκληρο, βρίσκονται μέσα στο γενικότερο πνεύμα της δήλωσης, που θα δημοσιοποιήσει τον επόμενο μήνα. Αναφέρω δύο εμφανή σημεία ομοιότητας: Το πρώτο: Το «ωσάν καράβι καταποντισμένο» του ποιήματος και τις πνευματικές αξίες, που «πάνε κι αυτές να καταποντιστούν» της δήλωσης. Το δεύτερο και πιο σημαντικό: Αναφερόμενος στην τραγωδία, που περιμένει αναπότρεπτη στο τέλος μιας δικτατορικής κατάστασης, ο Σεφέρης τονίζει στη δήλωσή του: Το δράμα αυτού του τέλους μας βασανίζει, συνειδητά ή ασυνείδητα, όπως στους παμπάλαιους χορούς του Αισχύλου. Οι παμπάλαιοι χοροί του Αισχύλου θρηνούν στην επιγραφή ενός ποιήματος για την Κύπρο, που τέλειωσε τον προηγούμενο, πριν από τη δήλωση, μήνα.

Όλα αυτά υποδεικνύουν ότι τα συναισθήματα και οι ανησυχίες του Σεφέρη για την Κύπρο ήταν παρόμοια με αυτά του ίδιου παμπάλαιου χορού του Αισχύλου στην τραγωδία Αγαμέμνων, όπως εκφράζονται δέκα στίχους πριν από το απόσπασμα που παρέθεσε, ως επιγραφή, στις «Γάτες τ’ Αί-Νικόλα»:

τίπτε μοι τόδ’ έμπέδως ¨

δείμα προστατήριον

καρδίας τερασκόπου

ποτάται;

μαντιπολεί δ’ ακέλευστος άμισθος άοιδά

[Γιατί ο φόβος στη μαντεύτρα μου ψυχή

άφευγα όλο φτερουγά και ταραχή

την κυριεύει; Γιατί ακάλεστος και δίχως

πλερωμή το μάντη κάνει τώρα ο στίχος;

(Μετ. Απόστολου Μελαχρινού)] (Αγαμέμνων 975-979).

Προειδοποίηση για τη μοίρα της Κύπρου είναι πιστεύω, και το ποιητικό σκηνικό στις «Γάτες τ’ Αϊ – Νικόλα». Σ’ όλα τα κυπριακά ποιήματα έχει κανείς την αίσθηση ότι ο Σεφέρης πατά στα χώματα του νησιού και, με τις άπειρες διαπλοκές των αισθήσεών του με τον χώρο, προχωρεί στην ποιητική εκφορά. Είναι χαρακτηριστική η χρήση λέξεων, που δηλώνουν την αφή και την όσφρηση. Η αφή, η βασική αίσθηση του ανθρώπου κατά την πρώτη περίοδο της ζωής του, όσον αφορά στο θέμα της αναγνώρισης του κόσμου, στα κυπριακά ποιήματα του Σεφέρη είναι κυρίαρχη. Ο ίδιος σε επιστολή του στον Γ. Π. Σαββίδη αναφέρει: «Όσο για την Αγιάναπα β’ σωστά το είδες: αφή, αντίς όραση, πρβ. Ό,τι μου λέγαν έπρεπε να το ψηλαφήσω». Μα και η όσφρηση, μια άλλη πρωταρχική αίσθηση για την αναγνώριση του περιβάλλοντος κόσμου, είναι και αυτή κυρίαρχη στα ποιήματα της συλλογής…Κύπρον, ού μ’ εθέσπισεν…

π.χ.:

πνιγηρές μυρωδιές

ταγγή μυρωδιά

άλλα αρώματα

οσμίζονταν παντού φλουριά

μύριζε το χώμα

μύρα ανασαίνει

μύριζε τραγί κι ιδρώτα

κι ας φλομώνουνε με τον καπνό

αρώματα από σκίνο

Ακόμη οι τοποχρονολογικές ενδείξεις στο τέλος τριών ποιημάτων επιβεβαιώνουν τη σωματική – βιολογική σχέση του ποιητή με το τοπίο των ποιημάτων του, δηλώνουν εμφαντικά ότι τα ποιήματα παρήχθησαν (ή τουλάχιστον ξεκίνησαν οι πρώτες σημειώσεις και σχεδιάσματά τους) ύστερα από την άμεση αισθητηριακή – σωματική σχέση του ποιητή με τους χώρους της Κύπρου. Αυτή η αίσθηση, εκτός από το περιεχόμενο των στίχων, επιτείνεται και από τους τίτλους των ποιημάτων: «Αγιάναπα, α’», «Αγιάναπα, β’», «Λεπτομέρειες στην Κύπρο», «Σαλαμίνα της Κύπρος», «Στα περίχωρα της Κερύνειας», «Έγκωμη», καθώς και από τον τίτλο όλης της συλλογής:… Κύπρον, ού μ’ εθέσπισεν…, ο οποίος δηλώνει μια εγκατάσταση-τοποθέτηση του ποιητή εν χώρω.

Στο ποίημα «Οι Γάτες τ’ Αϊ-Νικολα» όλες οι άλλες αισθήσεις, εκτός από την όραση, παραμένουν ανενεργές. Στο ποίημα υπάρχει η γνώση της κυπριακής ιστορίας, απουσιάζει όμως η σωματική σχέση του ποιητή με το χώμα και τον λαό του νησιού. Ο ποιητής αφίσταται από την Κύπρο, την παρατηρεί εκ του μακρόθεν, η αφή και η όσφρηση, οι εκ του σύνεγγυς αισθήσεις αναγνώρισης του κόσμου, απουσιάζουν, γιατί το ποίημα γράφεται εν πλω.

Το καράβι, που παραπλέει τα κυπριακά παράλια, και ο τιμονιέρης, που αντιλαλεί αδιάφορος: Γραμμή!, αναδίδουν έντονα την αίσθηση της ιστορικής μοίρας, που, όσον αφορά το νησί, έχει εκφέρει την αμετάκλητη απόφασή της:

… μα στο τέλος

χαθήκανε δεν άντεξαν τόσο φαρμάκι.

Ωσάν καράβι καταποντισμένο

τίποτε δεν αφήσαν στον αφρό.

 Για το ποίημα αυτό ο Δ. Μαρωνίτης έδωσε τη δική του ερμηνεία, η οποία υποστηρίζει πως από μια άποψη οι “Γάτες τ’ Αϊ-Νικόλα” είναι ποίημα αισιόδοξο: τα φίδια ξολοθρεύονται – το κακό αντιστέκεται, αλλά τελικά παραμερίζεται.

Τουλάχιστον, όσον αφορά στη μοίρα της Κύπρου, το ποίημα διατυπώνει πλήρως απαισιόδοξες θέσεις. Αν υπάρχει κάποια αισιόδοξη προοπτική στο ποίημα [= η εξολόθρευση των φιδιών (όπου με τα φίδια υπονοούνται ένα σύνολο εχθρικών δυνάμεων, μα και φαινόμενα εγκλωβισμού και αναπηρίας της νεοελληνικής ζωής)], αυτό θα γίνει με τη θυσία του τελευταίου μεγάλου αλύτρωτου μέρους, δηλ. της Κύπρου.

Έτσι η ισοζύγιση μεταξύ της αισιόδοξης και απαισιόδοξης προοπτικής για τη μοίρα του νησιού, που πέτυχε ο ποιητής το 1955 στα 17, τότε, ποιήματα της συλλογής [όπου οι εμφανείς πόλοι αυτής της αντίθεσης ήταν τα – πιο πολυσυζητημένα αργότερα – ποιήματα «Σαλαμίνα της Κύπρος» (ο μαντατοφόρος, που τρέχει, για να μεταφέρει το μήνυμα της νίκης) και «Ελένη» (πουκάμισο αδειανό)], έγειρε δραματικά, ύστερα από δεκατέσσερα χρόνια, προς τον πόλο της τραγικής απαισιοδοξίας, με την προσθήκη του 18ου και τελευταίου ποιήματος της συλλογής.

Πηγή: «Ενατενίσεις», Περιοδική Έκδοση Ιεράς Μητροπόλεως Κύκκου και Τηλλυρίας, Τεύχος 7ο, Ιανουάριος – Απρίλιος 2009